ဆိတ်ဆိတ်နေရသူတို့၏အသံ - သူတော်စင် အော်စကာ ရိုမီရိုနှင့် အယ်ဆာဗေဒို ပြည်တွင်းစစ် (၉)

 ဆိတ်ဆိတ်နေရသူတို့၏အသံ - သူတော်စင် အော်စကာ ရိုမီရိုနှင့် အယ်ဆာဗေဒို ပြည်တွင်းစစ်  (၉)

အခန်း ၈ - အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုနှင့် အယ်လ်ဆာဗေဒိုနိုင်ငံရှိ စစ်အေးတိုက်ပွဲ

၈.၁ နိဒါန်း

အယ်လ်ဆာဗေဒို ပြည်တွင်းစစ်သည် အယ်လ်ဆာဗေဒိုအစိုးရနှင့် ဖာရာဘွန်ဒိုမာတီ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး (FMLN) တို့အကြား ဖြစ်ပွားသော ပြည်တွင်းပဋိပက္ခသက်သက်သာ မဟုတ်ခဲ့ပါ။ ယင်းသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံတို့ ကမ္ဘာတဝန်းရှိ နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေးနှင့် ဝါဒရေးရာ လွှမ်းမိုးမှုများအတွက် ပြိုင်ဆိုင်နေကြသည့် စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ အရှိန်အဟုန်အပြင်းဆုံး ကာလတခုအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗဟိုအမေရိကဒေသသည် ၎င်းကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အားပြိုင်မှု အထင်ရှားဆုံး ပြသရာ အရပ်ဒေသများထဲမှ တခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွက်မူ အယ်လ်ဆာဗေဒိုနိုင်ငံ၏ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများကို အနောက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒ ပြန့်ပွားလာမှုကို တားဆီးပိတ်ဆို့ရေး ဟူသော ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် အမြင်ဖြင့် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် အိမ်နီးချင်း နီကာရာဂွာနိုင်ငံ၌ ဆန်ဒီနစ္စတာတော်လှန်ရေး (Sandinista Revolution) အောင်ပွဲရရှိသွားခြင်းက ဗဟိုအမေရိကရှိ အခြားအစိုးရများသည်လည်း ကျူးဘား၊ ဆိုဗီယက်ယူနီယံတို့နှင့် ပူးပေါင်းသွားနိုင်သည်ဟူသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို အမေရိကန်မူဝါဒချမှတ်သူများအကြား မြင့်တက်စေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဝါရှင်တန်သည် အယ်လ်ဆာဗေဒိုနိုင်ငံ၏ တည်ငြိမ်မှုကို အရေးပါသော မဟာဗျူဟာမြောက် ရည်မှန်းချက်တခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အယ်လ်ဆာဗေဒိုအစိုးရထံ ကျယ်ပြန့်သော ဘဏ္ဍာရေးအကူအညီ၊ စစ်သင်တန်းပေးမှု၊ ထောက်လှမ်းရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် စီးပွားရေးအကူအညီများကို ထောက်ပံ့ခြင်းဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းမူဝါဒကို ထောက်ခံသူများက ထိုကဲ့သို့သော အကူအညီများသည် ကွန်မြူနစ်အင်အားချဲ့ထွင်မှုကို တားဆီးပေးပြီး ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းများကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာတွင် အထောက်အကူပြုသည်ဟု အငြင်းပွားခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဝေဖန်သူများကမူ ခိုင်လုံသော လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု မှတ်တမ်းများ ရှိနေလင့်ကစား အယ်လ်ဆာဗေဒိုအစိုးရကို ဆက်လက်ထောက်ပံ့နေခြင်းသည် ပဋိပက္ခကို ပိုမိုရှည်ကြာစေပြီး လူ့အခွင့်အရေးအပေါ် အမေရိကန်၏ ကတိကဝတ်ကို ပျက်ပြားစေသည်ဟု စွဲချက်တင်ခဲ့ကြသည်။

ဤအခန်းတွင် စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ ပထဝီနိုင်ငံရေးနောက်ခံအခြေအနေ၊ အမေရိကန် ပါဝင်ပတ်သက်ရသည့် အကြောင်းရင်းများ၊ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည့် အကူအညီပုံစံများ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း အငြင်းပွားမှုများနှင့် အယ်လ်ဆာဗေဒိုအပေါ် ထားရှိသော အမေရိကန်မူဝါဒ၏ ရေရှည်အကျိုးဆက်များကို လေ့လာဆန်းစစ်သွားမည် ဖြစ်သည်။

၈.၂ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စစ်အေးတိုက်ပွဲ

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် နိုင်ငံတကာနိုင်ငံရေးစနစ်ကို အင်အားကြီးအင်ပါယာ နှစ်ခုဖြစ်သည့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံတို့အကြား ပြိုင်ဆိုင်မှုက လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်၊ ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်နှင့် အနောက်နိုင်ငံများနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။

ဆိုဗီယက်ယူနီယံသည် ကမ္ဘာ့နေရာအနှံ့အပြားရှိ ကွန်မြူနစ်အစိုးရများနှင့် ဆိုရှယ်လစ်လှုပ်ရှားမှုများကို ထောက်ခံအားပေးခဲ့သည်။

အဆိုပါ အင်အားကြီးနှစ်နိုင်ငံသည် တနိုင်ငံနှင့်တနိုင်ငံ တိုက်ရိုက်စစ်ခင်းခဲသော်လည်း အာရှ၊ အာဖရိက၊ လက်တင်အမေရိကနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတို့တွင် သံတမန်ရေး၊ စီးပွားရေးအကူအညီ၊ ထောက်လှမ်းရေးစစ်ဆင်ရေးများနှင့် ကြားခံစစ် (proxy conflicts) များမှတစ်ဆင့် ပြိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည်။

ဤကဲ့သို့ ရေရှည်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပထဝီနိုင်ငံရေးပြိုင်ဆိုင်မှုကို "စစ်အေးတိုက်ပွဲ" ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။

၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အာဖဂန်နစ္စတန်၊ အန်ဂိုလာ၊ နီကာရာဂွာနှင့် အယ်လ်ဆာဗေဒိုတို့ အပါအဝင် ဒေသတွင်း ပဋိပက္ခအများစုသည် ဤပိုမိုကျယ်ပြန့်သော နိုင်ငံတကာအားပြိုင်မှုနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွှယ်လာခဲ့သည်။

၈.၃ ဆန်ဒီနစ္စတာတော်လှန်ရေးအပြီး ဗဟိုအမေရိက

၁၉၇၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဆန်ဒီနစ္စတာ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦးက နီကာရာဂွာရှိ ဆိုမိုဇာ (Somoza) အာဏာရှင်စနစ်ကို ဖြုတ်ချလိုက်သောအခါ ဗဟိုအမေရိက၏ နိုင်ငံရေးအခင်းအကျင်းသည် သိသိသာသာ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။

လက်တင်အမေရိကတဝန်းရှိ တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုများစွာအတွက် ဆန်ဒီနစ္စတာ၏ အောင်ပွဲသည် လက်နက်ကိုင်ပုန်ကန်မှုတခုက အာဏာရှင်အစိုးရကို အောင်မြင်စွာ အစားထိုးနိုင်ကြောင်း ပြသခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်းရှိ မူဝါဒချမှတ်သူများကမူ ယင်းဖြစ်ရပ်ကို အလွန်အမင်း စိုးရိမ်ပူပန်စွာဖြင့် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။

အမေရိကန်အရာရှိများသည် တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ဒေသတခုလုံးသို့ ပြန့်နှံ့သွားပြီး ကျူးဘားနှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်ကာ ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၏ ထောက်ပံ့မှုကို ရရှိမည့် အစိုးရများ ပေါ်ပေါက်လာမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။

အယ်လ်ဆာဗေဒိုနိုင်ငံသည် ရေရှည်တည်ရှိနေသော လူမှုရေးမညီမျှမှု၊ နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုနှင့် လျင်မြန်စွာ ကျယ်ပြန့်လာနေသော ပုန်ကန်မှုများကြောင့် အထူးသဖြင့် ထိခိုက်လွယ်ဆုံးအနေအထားတွင် ရှိနေပုံရသည်။

ရလဒ်အနေဖြင့် အမေရိကန်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒသည် တော်လှန်ရေးအောင်ပွဲတခုက အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများရှိ အလားတူလှုပ်ရှားမှုများကို လှုံ့ဆော်ပေးလိမ့်မည်ဟူသော "ဒိုမီနိုအကျိုးသက်ရောက်မှု" (domino effect) ကို တားဆီးရေးအပေါ် ပိုမိုအာရုံစိုက်လာခဲ့သည်။

၈.၄ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက အယ်လ်ဆာဗေဒိုအစိုးရကို ထောက်ခံရသည့် အကြောင်းရင်းများ

အမေရိကန်မူဝါဒချမှတ်သူများသည် အယ်လ်ဆာဗေဒိုအစိုးရကို ထောက်ခံရသည့် အကြောင်းရင်း အပြားအပြားကို တင်ပြခဲ့ကြသည်။

ပထမအချက်မှာ အစိုးရပြိုလဲသွားပါက FMLN သည် ကျူးဘားနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ပြီး ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၏ ထောက်ပံ့မှုကို ရရှိနိုင်ခြေရှိသော တော်လှန်ရေးအစိုးရတရပ်ကို ထူထောင်သွားနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဒုတိယအချက်မှာ အမေရိကန်အရာရှိများက အယ်လ်ဆာဗေဒို၏ မတည်ငြိမ်မှုသည် ဗဟိုအမေရိကတဝန်းလုံးသို့ ပြန့်နှံ့သွားနိုင်ပြီး အိမ်နီးချင်းအစိုးရများနှင့် ဒေသတွင်းလုံခြုံရေးကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်သည်ဟု အငြင်းပွားခဲ့ကြသည်။

တတိယအချက်အနေဖြင့် မူဝါဒချမှတ်သူများသည် အကြမ်းဖက်မှုများ မြင့်တက်လာပါက အလုံးအရင်းဖြင့် ဒုက္ခသည်များ နေရပ်စွန့်ခွာမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများကို ဖန်တီးကာ အနောက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် အမေရိကန်၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အားနည်းစေလိမ့်မည်ဟု စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။

နောက်ဆက်တွဲ တက်လာသော အစိုးရအဖွဲ့များသည် တဖြည်းဖြည်းချင်း နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို အားပေးရင်း ဒေသတွင်းတည်ငြိမ်မှုကို ထိန်းသိမ်းရန် အယ်လ်ဆာဗေဒိုအစိုးရကို ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် လိုအပ်ကြောင်း အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့ကြသည်။

မတူညီသောအစိုးရအဖွဲ့များသည် ဤရည်မှန်းချက်များကို ကွဲပြားစွာ အလေးထားခဲ့ကြသော်လည်း ကွန်မြူနစ်အင်အားချဲ့ထွင်မှုကို တားဆီးရေးသည် ပဋိပက္ခကာလ အများစုတလျှောက်လုံးတွင် အမေရိကန်မဟာဗျူဟာ၏ ဗဟိုချက်မအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်။

၈.၅ စစ်ရေးအကူအညီ

အမေရိကန် ပါဝင်ပတ်သက်မှု၏ အထင်ရှားဆုံးသော ကဏ္ဍတစ်ခုမှာ စစ်ရေးအကူအညီ ဖြစ်သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အယ်လ်ဆာဗေဒို လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် ကျယ်ပြန့်သော အကူအညီများကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။

ထိုထောက်ပံ့မှုများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် -

စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ၊

ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာများ၊

သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ယာဉ်များ၊

ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ အကူအညီများ (Logistical support)၊

ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ၊

ထောက်လှမ်းရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု။

အမေရိကန် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အကြံပေးများသည် စစ်ဆင်ရေးစီမံကိန်းနှင့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်ကို မြှင့်တင်ရန် အယ်လ်ဆာဗေဒိုအရာရှိများနှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။

အမေရိကန်ဝန်ထမ်းများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် တိုက်ခိုက်ရေးကဏ္ဍတွင် မဟုတ်ဘဲ အကြံပေးကဏ္ဍတွင်သာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြပြီး ဝါရှင်တန်သည် အယ်လ်ဆာဗေဒိုတွင် တစ်ချိန်တည်းရှိနေနိုင်မည့် အမေရိကန်စစ်ဘက်အကြံပေး အရေအတွက်ကို ကန့်သတ်ချက်များ သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။

ထောက်ခံသူများက ဤအစီအစဉ်များသည် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို ပိုမိုကျွမ်းကျင်လာစေပြီး ပုန်ကန်မှုများကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် ၎င်းတို့၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်ဟု အငြင်းပွားခဲ့ကြသည်။

ဝေဖန်သူများကမူ စစ်ရေးအကူအညီများသည် ပဋိပက္ခ၏ အခြေခံကျသော နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးအကြောင်းရင်းများကို လုံလောက်စွာ ဖြေရှင်းပေးနိုင်ခြင်း ရှိမရှိ မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။

၈.၆ အယ်လ်ဆာဗေဒို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခြင်း

ပစ္စည်းကိရိယာများနှင့် ရန်ပုံငွေများအပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ပညာရေးနှင့် သင်တန်းများကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။

အယ်လ်ဆာဗေဒို အရာရှိအများအပြားသည် အမေရိကန်၏ စစ်ရေးအကူအညီ အစီအစဉ်များမှတစ်ဆင့် ဖွင့်လှစ်သော သင်တန်းများကို တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။

လေ့ကျင့်သင်ကြားမှုများတွင် အောက်ပါတို့ကို အလေးထားခဲ့သည် -

ခေါင်းဆောင်မှု အတတ်ပညာ၊

ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး (Logistics)၊

စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ စီမံကိန်းရေးဆွဲခြင်း၊

ပုန်ကန်မှုနှိမ်နင်းရေး စစ်ဆင်ရေးများ (Counterinsurgency operations)၊

ထောက်လှမ်းရေး သတင်းစုဆောင်းခြင်း၊

စစ်ဘက်-အရပ်ဘက် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှု။

အထူးသဖြင့် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများအပေါ် နိုင်ငံတကာ၏ ဝေဖန်မှုများ ပြင်းထန်လာသည်နှင့်အမျှ အမေရိကန်အရာရှိများသည် လူ့အခွင့်အရေးနှင့် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခဆိုင်ရာ ဥပဒေများအကြောင်း သင်ကြားပို့ချမှုကို သင်တန်းအစီအစဉ်များတွင် ပိုမိုထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းများက စစ်ပွဲကာလ အများစုတလျှောက်လုံးတွင် ပြင်းထန်သော ချိုးဖောက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေသည်ကို ထောက်ပြကာ ယင်းကြိုးပမ်းမှုများ၏ ထိရောက်မှုကို မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။

အမေရိကန်၏ သင်တန်းအစီအစဉ်များနှင့် အယ်လ်ဆာဗေဒို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များကို ပြုမူဆောင်ရွက်ချက်များအကြား ဆက်နွှယ်မှုသည် သမိုင်းဆိုင်ရာ ငြင်းခုံစရာ ခေါင်းစဉ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

၈.၇ စီးပွားရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ

အမေရိကန်၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုသည် စစ်ရေးအရ ပံ့ပိုးမှုတင်မကဘဲ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အယ်လ်ဆာဗေဒို၏ စီးပွားရေးကို အားကောင်းစေရန်နှင့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုကို ဖြစ်စေသော အခြေအနေများကို လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်သည့် ကြီးမားသော စီးပွားရေးအကူအညီများကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။

အစီအစဉ်များတွင် အောက်ပါကဏ္ဍများအတွက် ပံ့ပိုးမှုများ ပါဝင်သည် -

စိုက်ပျိုးရေး ကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၊

အခြေခံအဆောက်အအုံ စီမံကိန်းများ၊

ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ဝန်ဆောင်မှုများ၊

ပညာရေး ကဏ္ဍ၊

အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု၊

သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကယ်ဆယ်ရေး၊

ဒုက္ခသည်များ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး။

နိုင်ငံတကာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအေဂျင်စီများသည် စီးပွားရေး ခေတ်မီဆန်းသစ်မှုကို အားပေးရင်း လူနေမှုဘဝ အခြေအနေများကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။

ထောက်ခံသူများက စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် ဆင်းရဲမွဲတေမှုကို ဖြေရှင်းပေးပြီး ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းများကို အားကောင်းစေခြင်းဖြင့် စစ်ရေးအကူအညီကို ဖြည့်ဆည်းပေးသည်ဟု အငြင်းပွားခဲ့ကြသည်။

သို့သော်လည်း ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော အကြမ်းဖက်မှုများကြောင့် အဆိုပါ အစပြုမှုများ၏ ထိရောက်မှုကို မကြာခဏ အကန့်အသတ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။

၈.၈ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ

အမေရိကန်မူဝါဒ၏ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အကောင်းဆုံး ကဏ္ဍများထဲမှ တစ်ခုမှာ လူ့အခွင့်အရေး ဖြစ်သည်။

ပဋိပက္ခတလျှောက်လုံးတွင် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများသည် အယ်လ်ဆာဗေဒို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် နိုင်ငံတော်အင်္ဂါရပ်များနှင့် ဆက်နွှယ်နေသော ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့ (paramilitary groups) များက ကျူးလွန်ခဲ့သည့် ပြင်းထန်သော လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။

အစီရင်ခံတင်ပြထားသော ချိုးဖောက်မှုများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် -

တရားလက်လွတ် ကွပ်မျက်မှုများ (Extrajudicial executions)၊

ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများ၊

အဓမ္မ ဖျောက်ဖျက်မှုများ၊

မတရား ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်မှုများ၊

အရပ်သားများအား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ။

နောက်ဆက်တွဲ တက်လာသော အမေရိကန်အစိုးရအဖွဲ့များသည် အယ်လ်ဆာဗေဒိုအစိုးရထံ အကူအညီများ ဆက်လက်ပေးအပ်နေစဉ်မှာပင် ဤချိုးဖောက်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှုကို လူသိရှင်ကြား ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့ကြသည်။

အမေရိကန်အရာရှိများက အကူအညီများကို လုံးဝရုပ်သိမ်းလိုက်ခြင်းထက် ဆက်လက်ပတ်သက်နေခြင်းက ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးရန် ပိုမိုကောင်းမွန်သော အခွင့်အလမ်းများကို ရရှိစေသည်ဟု အငြင်းပွားခဲ့ကြသည်။

လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းများ, လွှတ်တော်အမတ်များ, ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များနှင့် ဂျာနယ်လစ်များသည် ဤရပ်တည်ချက်ကို မကြာခဏ စိန်ခေါ်ခဲ့ကြပြီး အကူအညီများ ဆက်လက်ပေးနေခြင်းက တာဝန်ခံမှုရှိစေရန် ဖိအားပေးမှုများကို လျော့နည်းစေသည်ဟု အငြင်းပွားခဲ့ကြသည်။

ဤအငြင်းပွားမှုသည် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ၏ အထင်ရှားဆုံးသော အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ကိစ္စရပ်တခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၈.၉ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း အငြင်းပွားမှုများ

အယ်လ်ဆာဗေဒိုအပေါ် ထားရှိသော အမေရိကန်မူဝါဒသည် နိုင်ငံအတွင်း သိသာထင်ရှားသော ငြင်းခုံမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

အကူအညီ ဆက်လက်ပေးအပ်ရေးကို ထောက်ခံသူများက အယ်လ်ဆာဗေဒိုအစိုးရကို စွန့်ပစ်လိုက်ပါက ဗဟိုအမေရိကကို မတည်မငြိမ်ဖြစ်စေနိုင်ပြီး ကျူးဘားနှင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံတို့ ထောက်ပံ့ထားသော တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို အားကောင်းစေလိမ့်မည်ဟု အငြင်းပွားခဲ့ကြသည်။

အခြားသူများကလည်း အမေရိကန်၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုသည် ရေရှည်တွင် ဒီမိုကရေစီ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်မည့် အခြေအနေများကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် အထောက်အကူပြုသည်ဟု ဆိုကြသည်။

အတိုက်အခံများကမူ ကျယ်ပြန့်သော လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု အစီရင်ခံစာများ ဆက်လက်ထွက်ပေါ်နေချိန်တွင် စစ်ရေးအကူအညီပေးခြင်းသည် အမေရိကန်၏ တန်ဖိုးထားမှုများနှင့် ကိုက်ညီမှု ရှိမရှိ မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။

ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ တက္ကသိုလ်များ၊ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အဖွဲ့များနှင့် လွှတ်တော်အမတ်များသည် အမေရိကန်မူဝါဒ၏ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် မဟာဗျူဟာမြောက် သက်ရောက်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ လူထုဆွေးနွေးပွဲများကို စီစဉ်ကျင်းပခဲ့ကြသည်။

အယ်လ်ဆာဗေဒိုရှိ အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ မီဒီယာများ၏ ဖော်ပြချက်များသည် လူထု၏ သတိပြုမိမှုကို ပိုမိုမြင့်တက်စေပြီး နိုင်ငံရေးအရ ငြင်းခုံမှုများကို ပိုမိုပြင်းထန်စေခဲ့သည်။

ဤကွဲပြားခြားနားသော ရှုထောင့်များသည် စစ်အေးတိုက်ပွဲကာလအတွင်း နိုင်ငံတကာပဋိပက္ခများတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို ထင်ဟပ်စေခဲ့သည်။

၈.၁၀ FMLN အတွက် နိုင်ငံတကာ ပံ့ပိုးမှု

အယ်လ်ဆာဗေဒို ပြည်တွင်းစစ်တွင် ပုန်ကန်သူများအတွက် နိုင်ငံတကာ၏ ပံ့ပိုးကူညီမှုများလည်း ပါဝင်ပတ်သက်နေခဲ့သည်။

FMLN သည် ကျူးဘားနှင့် နိုင်ငံရေးအရ ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး နီကာရာဂွာတွင် ဆန်ဒီနစ္စတာတော်လှန်ရေး အောင်မြင်ပြီးနောက် ၎င်းထံမှလည်း ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် အကူအညီများကို ရရှိခဲ့သည်။

အချို့သော ထောက်လှမ်းရေးဆန်းစစ်ချက်များအရ အခြားသော ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံများထံမှ ပံ့ပိုးမှုများသည် ဒေသတွင်းကွန်ရက်များမှတစ်ဆင့် FMLN ထံသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့ကြသော်လည်း ထိုကဲ့သို့သော အကူအညီများ၏ အတိုင်းအတာနှင့် သဘောသဘာဝမှာ အချိန်ကာလအလိုက် ကွဲပြားခဲ့ပြီး သမိုင်းဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်မှု ခေါင်းစဉ်တခုအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

အမေရိကန်မူဝါဒချမှတ်သူများအတွက်မူ ဤနိုင်ငံတကာဆက်နွှယ်မှုများသည် ယင်းပဋိပက္ခသည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော စစ်အေးတိုက်ပွဲ အားပြိုင်မှု၏ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်သည်ဟူသော ယုံကြည်ချက်ကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် အမေရိကန်၏ မဟာဗျူဟာသည် အယ်လ်ဆာဗေဒိုနိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပျက်နေသော ဖြစ်ရပ်များတင်မကဘဲ ဒေသတွင်း ပထဝီနိုင်ငံရေး ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများအပေါ်တွင်လည်း အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။

၈.၁၁ ရေဂင်အစိုးရအဖွဲ့

သမ္မတ ရော်နယ်ရေဂင် (Ronald Reagan) ၏ အစိုးရလက်ထက်တွင် အမေရိကန်၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုသည် သိသိသာသာ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။

ရေဂင်အစိုးရက FMLN ၏ အောင်မြင်မှုကို တားဆီးခြင်းသည် အရေးပါသော အမျိုးသားလုံခြုံရေး ရည်မှန်းချက်တခုဖြစ်ကြောင်း အငြင်းပွားခဲ့သည်။

တော်လှန်ရေးအောင်ပွဲတခုသည် ဗဟိုအမေရိကရှိ အခြားနေရာများတွင်လည်း အလားတူလှုပ်ရှားမှုများကို လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်ကြောင်း အရာရှိများက သတိပေးခဲ့ကြသည်။

၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးအကူအညီများသည် သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အစိုးရအဖွဲ့သည် နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၊ ရွေးကောက်ပွဲများနှင့် လူ့အခွင့်အရေး မြှင့်တင်မှုများကို အားပေးခဲ့သည်။

ထောက်ခံသူများက ဤနှစ်ဖက်မြင်ချဉ်းကပ်မှုသည် ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းများကို အားကောင်းစေရန် အထောက်အကူပြုသည်ဟု အငြင်းပွားခဲ့ကြသည်။

ဝေဖန်သူများကမူ စစ်ရေးဦးစားပေးမှုများသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို မကြာခဏ ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်ဟု စွဲချက်တင်ခဲ့ကြသည်။

ဤမဟာဗျူဟာ၏ ထိရောက်မှုကို သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ဆက်လက်ငြင်းခုံနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။

၈.၁၂ ရေရှည်အကျိုးဆက်များ

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုသည် အယ်လ်ဆာဗေဒို ပြည်တွင်းစစ်၏ လမ်းကြောင်းအပေါ် သိသိသာသာ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။

အမေရိကန်၏ အကူအညီများသည် ပဋိပက္ခတလျှောက်လုံးတွင် အယ်လ်ဆာဗေဒိုအစိုးရ၏ စစ်ဆင်ရေးများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို အားကောင်းစေခဲ့သည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ရေရှည်တည်ရှိနေသော နိုင်ငံတကာ၏ အာရုံစိုက်မှုသည် တဖြည်းဖြည်း နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၊ လူ့အခွင့်အရေးကို ပိုမိုစောင့်ကြည့်လာမှုနှင့် နောက်ဆုံးတွင် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် အားပေးခဲ့သည်။

သမိုင်းပညာရှင် အများအပြားက ပြင်ပပံ့ပိုးမှုများကြောင့် မည်သည့်ဘက်ကမျှ လျင်မြန်သော စစ်ရေးအောင်ပွဲကို မရရှိနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ကောက်ချက်ချကြသည်။

ယင်းအစား ပဋိပက္ခသည် ၁၂ နှစ်ကျော် ကြာမြင့်သော ရေရှည်အင်အားပြုန်းတီးစေသည့် စစ်ပွဲ (war of attrition) တခုအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။

နောက်ဆုံးတွင် အစိုးရနှင့် FMLN နှစ်ဖက်စလုံးက ဆက်လက်လက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်နေခြင်းထက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခြင်းသည် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ပိုမိုလက်တွေ့ကျသော လမ်းကြောင်းဖြစ်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။

၈.၁၃ သမိုင်းဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်ချက်

အမေရိကန် ပါဝင်ပတ်သက်မှုအပေါ် သမိုင်းဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်ချက်သည် ရှုပ်ထွေးဆဲ ဖြစ်သည်။

ပညာရှင်အများအပြားက အမေရိကန်၏ အကူအညီများသည် အယ်လ်ဆာဗေဒိုအစိုးရ လျင်မြန်စွာ ပြိုလဲမသွားအောင် တားဆီးပေးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမည့် အခြေအနေများကို ဖန်တီးပေးခဲ့သည်ဟု အငြင်းပွားကြသည်။

အခြားသူများကမူ စစ်ရေးအရ ဆက်လက်ပံ့ပိုးနေခြင်းသည် ပဋိပက္ခကို ပိုမိုရှည်ကြာစေခဲ့ပြီး ခိုင်လုံသော လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများ ရှိနေလင့်ကစား အစိုးရတပ်ဖွဲ့များကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခွင့်ပြုခြင်းဖြင့် အရပ်သားများ ပိုမိုခံစားရမှုကို သွယ်ဝိုက်၍ အားပေးခဲ့သည်ဟု ကောက်ချက်ချကြသည်။

သမိုင်းပညာရှင် အများစုကမူ စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ မဟာဗျူဟာမြောက် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် စစ်မှန်သော လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ရည်မှန်းချက်များ နှစ်ခုစလုံးသည် အမေရိကန်၏ မူဝါဒအပေါ် တစ်ပြိုင်နက်တည်း လွှမ်းမိုးခဲ့ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုကြသည်။

ဤရှုပ်ထွေးမှုကို နားလည်ရန်အတွက် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ၏ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပထဝီနိုင်ငံရေး နောက်ခံအခြေအနေနှင့် ပဋိပက္ခဒဏ်ကို တိုက်ရိုက်ခံခဲ့ရသော အယ်လ်ဆာဗေဒိုပြည်သူများ၏ အတွေ့အကြုံများကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် လိုအပ်ပါသည်။

၈.၁၄ နိဂုံး

အယ်လ်ဆာဗေဒို ပြည်တွင်းစစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုသည် စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော မဟာဗျူဟာမြောက် လက်တွေ့အခြေအနေများကို ထင်ဟပ်စေခဲ့သည်။ အမေရိကန်မူဝါဒချမှတ်သူများသည် နီကာရာဂွာတွင် ဆန်ဒီနစ္စတာတော်လှန်ရေး အောင်မြင်ပြီးနောက် ဗဟိုအမေရိကတွင် ဆိုဗီယက်နှင့် ကျူးဘားတို့၏ လွှမ်းမိုးမှု အင်အားချဲ့ထွင်လာမှုကို တားဆီးရန် အယ်လ်ဆာဗေဒိုအစိုးရကို ထောက်ခံပံ့ပိုးရန် လိုအပ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ပဋိပက္ခကာလ အများစုတလျှောက်လုံးတွင် ကျယ်ပြန့်သော စစ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ ထောက်လှမ်းရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အစိုးရလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ၎င်းတို့နှင့် မဟာမိတ်ပြုထားသော ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့အစည်းများက ကျူးလွန်သည့် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု အစီရင်ခံစာများ ဆက်လက်ထွက်ပေါ်နေခြင်းကြောင့် အမေရိကန်၏ မူဝါဒသည် ပြင်းထန်သော ငြင်းခုံစရာ ကိစ္စရပ်တခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထောက်ခံသူများက အမေရိကန်၏ အကူအညီများကို ဒေသတွင်းတည်ငြိမ်မှုနှင့် ဒီမိုကရေစီဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်ဟု ရှုမြင်ခဲ့ကြသော်လည်း ဝေဖန်သူများကမူ စစ်ရေးအရ ဆက်လက်ပံ့ပိုးနေခြင်းသည် လူ့အခွင့်အရေး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို ပျက်ပြားစေပြီး စစ်ပွဲကို ဆက်လက်ဖြစ်ပွားစေရန် အားပေးခဲ့သည်ဟု အငြင်းပွားခဲ့ကြသည်။

နောက်အခန်းတွင် ပဋိပက္ခ၏ အမှောင်မိုက်ဆုံးသော ဖြစ်ရပ်တခုဖြစ်သည့် လက်ယာစွန်း သေမင်းတမန်အဖွဲ့များ (right-wing death squads) ပေါ်ပေါက်လာခြင်း၊ ကျယ်ပြန့်သော နိုင်ငံရေးအကြမ်းဖက်မှုများနှင့် အယ်လ်မိုဇိုတီ အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု (El Mozote Massacre) ကဲ့သို့သော ကြီးမားသော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများကို လေ့လာဆန်းစစ်သွားမည် ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်ရပ်များသည် အယ်လ်ဆာဗေဒို ပြည်တွင်းစစ်အပေါ် နိုင်ငံတွင်းသဘောထားနှင့် နိုင်ငံတကာ၏ တုံ့ပြန်မှု နှစ်ခုစလုံးကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။