ဆိတ်ဆိတ်နေရသူတို့၏အသံ - သူတော်စင် အော်စကာ ရိုမီရိုနှင့် အယ်ဆာဗေဒို ပြည်တွင်းစစ် (၁)

 

ပုံ - အဂ္ဂသာသနာပိုင်ချုပ် ရိုမီရိုနှင့် အယ်ဆာဗေဒို ပြည်သူများ. Source: National Catholic Register

ကျနော် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်လောက်မှာ ရုပ်ရှင်တခု ကြည့်ခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီရုပ်ရှင်နာမည်ကတော့ ၁၉၈၉ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့မှာ ရုံတင်ပြသခဲ့တဲ့ "Romero" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်ကားဟာ ခရစ်ယာန်အဂ္ဂသာသနာပိုင်ချုပ် အော်စကာ အာနူဖို ရိုမီရို (Archbishop Óscar Arnulfo Romero) အကြောင်းကို ရိုက်ကူးထားတာဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်မှာ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ အယ်ဆာဗေဒို ပြည်တွင်းစစ်ရဲ့ နောက်ခံအကြောင်းရင်းတွေကိုလည်း ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားပါတယ်။

ဒီနေ့မှာတော့ ဇာတ်လမ်းအကျဉ်းကို အတိုချုပ် တင်ပြပေးသွားမှာဖြစ်ပြီး၊ နောက်ရက်တွေကျရင်တော့ ၁၉၈၀ မှ ၁၉၉၂ ခုနှစ်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့တဲ့ အယ်ဆာဗေဒို ပြည်တွင်းစစ်အကြောင်းကို အခန်းလိုက် အသေးစိတ် တင်ဆက်ပေးသွားပါမယ်။

ဆိတ်ဆိတ်နေရသူတို့၏အသံ - သူတော်စင် အော်စကာ ရိုမီရိုနှင့် အယ်ဆာဗေဒို ပြည်တွင်းစစ် (၁)

နိဒါန်း

ခရစ်ယာန်သာသနာပိုင်ချုပ် အော်စကာ အာနူဖို ရိုမီရို (Archbishop Óscar Arnulfo Romero) သည် မိမိတို့၏ နှစ်ဆယ်ရာစုအတွင်း သြဇာအရှိဆုံးသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များနှင့် လူ့အခွင့်အရေး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူများထဲမှ တဦးအဖြစ် ရပ်တည်နေပါသည်။ သူ၏ ဘဝ၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်းနှင့် သာသနာပြုရင်း အသက်စွန့်ခဲ့ရမှု (martyrdom) တို့သည် တရားမျှတမှု၊ ဒီမိုကရေစီနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးတို့အတွက် အယ်ဆာဗေဒို (El Salvador) နိုင်ငံ၏ ရုန်းကန်ကြိုးပမ်းမှု သမိုင်းကြောင်းနှင့် ခွဲခြား၍မရအောင် ဒွန်တွဲနေခဲ့သည်။ ရိုမီရိုသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်မှစ၍ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် လုပ်ကြံခံရသည်အထိ သုံးနှစ်တာမျှသာ ဆန်ဆာဗေဒို၏ အဂ္ဂသာသနာပိုင်ချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော်လည်း၊ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများကို ကာကွယ်ရန်၊ အကြမ်းဖက်မှုများကို ရှုတ်ချရန်နှင့် လူသားတိုင်း၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် သူ၏ မမှိတ်မသုန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားမှုတို့က သူ့ကို အကျပ်အတည်း ဆိုက်နေသော နိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ အသိစိတ်ဓာတ် ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။

၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အယ်ဆာဗေဒိုနိုင်ငံ၏ အခြေအနေမှာ ကြီးမားလှသော စီးပွားရေး မညီမျှမှု၊ နိုင်ငံရေး ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှု၊ စစ်အာဏာစိုးမိုးမှုနှင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ပွားနေသော လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများဖြင့် ထင်ရှားနေခဲ့သည်။ အနည်းစုသော လူကုံထံ အသိုက်အဝန်းကသာ နိုင်ငံ၏ ဓနဥစ္စာနှင့် နိုင်ငံရေးအာဏာ အများစုကို ချုပ်ကိုင်ထားပြီး၊ သန်းပေါင်းများစွာသော ကျေးလက်လယ်သမားများနှင့် အလုပ်သမားများမှာမူ ငြိမ်းချမ်းသော နည်းလမ်းဖြင့် နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်ခွင့် အခွင့်အလမ်း အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ ရှိကာ ဆင်းရဲမွဲတေမှုထဲတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြရသည်။ လူမှုရေး တင်းမာမှုများ ပြင်းထန်လာသည်နှင့်အမျှ အကြမ်းဖက်မှုများသည် ပိုမို၍ တွင်ကျယ်လာပြီး အယ်ဆာဗေဒို ပြည်သူအများအပြားသည် ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့အစည်းများအပေါ် ယုံကြည်မှု ဆုံးရှုံးခဲ့ကြရသည်။

အစပိုင်းတွင် နိုင်ငံရေး အငြင်းပွားမှုများကို ရှောင်ရှားမည့် ရှေးရိုးစွဲ ခရစ်ယာန်အသင်းတော် ခေါင်းဆောင်တဦးအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်းခံခဲ့ရသော်လည်း၊ အဂ္ဂသာသနာပိုင်ချုပ် ရိုမီရိုသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် သူ၏ ရင်နှီးသော မိတ်ဆွေဖြစ်သူ ဖာသာရူတီလီယို ဂရန်ဒီ (Father Rutilio Grande) လုပ်ကြံခံရပြီးနောက်ပိုင်း ပြင်းထန်သော ကိုယ်ပိုင်အသွင်ကူးပြောင်းမှုတရပ်ကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ရိုမီရိုသည် ဆင်းရဲသားများအတွက် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ကာကွယ်ပေးသူတဦးနှင့် တရားမျှတမှုအတွက် အားကောင်းသော ထောက်ခံအားပေးသူတဦးအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ နိုင်ငံတဝန်းလုံးသို့ အသံလွှင့်ထုတ်လွှင့်သည့် သူ၏ အပတ်စဉ် တရားဒေသနာများမှတဆင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများ၊ အဓမ္မ ဖျောက်ဖျက်မှုများ၊ နိုင်ငံရေးအရ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုများနှင့် အပြစ်မဲ့ အရပ်သားများအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။ သူသည် ရေရှည်တည်တံ့သော ငြိမ်းချမ်းရေးကို တရားမျှတမှု၊ ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် လူသားတို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို လေးစားမှုတို့ဖြင့်သာ ဖော်ဆောင်နိုင်မည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားရင်း နိုင်ငံရေး လက်ဝဲအုပ်စုနှင့် လက်ယာအုပ်စု နှစ်ဖက်စလုံးမှ အကြမ်းဖက်မှုများကို တစိုက်မတ်မတ် ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။

၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဆန်ဆာဗေဒိုမြို့ရှိ ဘုရားသခင့် စောင့်ရှောက်မှုဆေးရုံ (Hospital of Divine Providence) ၏ ဝတ်ပြုဆုတောင်းဆောင်အတွင်း မစ္ဆားတရားတော်မြတ် (Mass) ကို ကျင်းပနေစဉ်၊ အဂ္ဂသာသနာပိုင်ချုပ် ရိုမီရိုသည် လက်ဖြောင့်သေနတ်သမားတဦး၏ လုပ်ကြံခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ သတ်ဖြတ်ခံရမှုသည် နိုင်ငံတကာ အသိုက်အဝန်းကို တုန်လှုပ်ခြောက်ခြားစေခဲ့ပြီး ခေတ်သစ် လက်တင်အမေရိက သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော နိုင်ငံရေး လုပ်ကြံမှုများထဲမှ တခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အယ်ဆာဗေဒိုနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ အမှန်တရားရှာဖွေရေး ကော်မရှင်၏ တွေ့ရှိချက်များ အပါအဝင် နောက်ဆက်တွဲ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများအရ အစွန်းရောက် လက်ယာသမား ကွန်ရက်များနှင့် ဆက်နွှယ်နေသူများက ဤလုပ်ကြံမှုကို စီစဉ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့ကြသည်။

အယ်ဆာဗေဒို ပြည်တွင်းစစ်၏ အခြေခံအကြောင်းရင်းများသည် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ရိုမီရိုကို လုပ်ကြံခြင်းသည် နိုင်ငံတော်အား အလုံးစုံ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခအတွင်းသို့ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ကျဆင်းသွားစေခဲ့သည့် ပြတ်သားသော အလှည့်အပြောင်းတခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အယ်ဆာဗေဒို ပြည်သူအများစုအတွက်မူ နိုင်ငံ၏ အကြည်ညိုရဆုံးသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် သတ်ဖြတ်ခံရခြင်းသည် နိုင်ငံရေး ဖိနှိပ်မှုနှင့် လူမှုရေး မတရားမှုများကို ငြိမ်းချမ်းသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုဖြင့် ကျော်လွှားနိုင်မည်ဟူသော ကျန်ရှိနေသည့် မျှော်လင့်ချက်ကို ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ လအနည်းငယ်အတွင်း တော်လှန်ရေး အဖွဲ့အစည်းများသည် ဖာရာဘွန်ဒို မာတီ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး (FMLN) အောက်တွင် ပူးပေါင်းခဲ့ကြပြီး၊ အယ်ဆာဗေဒိုနိုင်ငံသည် ၁၉၈၀ မှ ၁၉Tracking၉၂ ခုနှစ်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုကြီးမားသည့် ပြည်တွင်းစစ်အတွင်းသို့ သက်ဆင်းသွားခဲ့သည်။

ဤစာအုပ်သည် အယ်ဆာဗေဒို ပြည်တွင်းစစ်၏ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော သမိုင်းဝင် နောက်ခံအကြောင်းအရာများထဲမှ သူတော်စင် အော်စကာ ရိုမီရို (Saint Óscar Romero) အတွက် သူ၏ ဘဝ၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်း၊ အသက်စွန့်ခဲ့ရမှုနှင့် တည်တံ့နေသော အမွေအနှစ်များကို လေ့လာဆန်းစစ်ထားသည်။ သူ၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည့် လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေး အခြေအနေများ၊ လူ့အခွင့်အရေးအတွက် ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ ခုခံကာကွယ်သူတဦးအဖြစ် ပြောင်းလဲလာပုံ၊ သူ၏ လုပ်ကြံခံရမှုနှင့် ပတ်သက်သည့် အခြေအနေများနှင့် သူ၏ သေဆုံးမှုကြောင့် အယ်ဆာဗေဒို ပြည်သူများအပေါ် သက်ရောက်ခဲ့သည့် နက်ရှိုင်းသော နောက်ဆက်တွဲ အကျိုးဆက်များကို စစ်ဆေးဖော်ပြထားသည်။ ထို့အပြင် ဤလေ့လာမှုသည် ပြည်တွင်းစစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာပုံ၊ စစ်အေးတိုက်ပွဲကာလအတွင်း နိုင်ငံတကာ၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု၊ ၁၉၉၂ ခုနှစ် ချာပူးလ်တေပက် ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်များ (Chapultepec Peace Accords) နှင့် အကြမ်းမဖက်ဘဲ ခုခံတွန်းလှန်ခြင်း၊ တရားမျှတခြင်း၊ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်းနှင့် ခရစ်ယာန်သက်သေခံခြင်းတို့၏ ပြယုဂ်တခုအဖြစ် ရိုမီရို၏ ရေရှည်တည်တံ့သော သြဇာသက်ရောက်မှုများကိုလည်း ဖော်ထုတ်ထားသည်။

သူ သေဆုံးပြီးနောက် လေးဆယ်စုနှစ်ကျော် ကြာသော်လည်း၊ သူတော်စင် အော်စကာ ရိုမီရိုသည် ကမ္ဘာတဝန်းရှိ လူသားတို့အား ဆက်လက်၍ စိတ်ဓာတ်ခွန်အား ပေးနေဆဲဖြစ်သည်။ သူ၏ ဘဝသည် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ သတ္တိရှိမှုက မတရားမှုကို စိန်ခေါ်နိုင်ကြောင်း၊ ယုံကြည်ခြင်းသည် လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ရန်အတွက် အားကောင်းသော အင်အားစုတခု ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်းနှင့် အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှုများ ရှိနေသည့် အချိန်များတွင်ပင် အမှန်တရား၊ တရားမျှတမှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို လိုက်စားခြင်းသည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသလို လိုအပ်ချက်တခုအဖြစ်လည်း ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း မိမိတို့ကို သတိပေးလျက်ရှိသည်။