ဆိတ်ဆိတ်နေရသူတို့၏အသံ - သူတော်စင် အော်စကာ ရိုမီရိုနှင့် အယ်ဆာဗေဒို ပြည်တွင်းစစ် (၆)

 

ဆိတ်ဆိတ်နေရသူတို့၏အသံ - သူတော်စင် အော်စကာ ရိုမီရိုနှင့် အယ်ဆာဗေဒို ပြည်တွင်းစစ် (၆)

အခန်း ၅ - အာ့ချ်ဘစ်ရှော့ပ် အော်စကာ ရိုမီရို လုပ်ကြံခံရခြင်း (The Assassination of Archbishop Óscar Romero)

၅.၁ နိဒါန်း

၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အာ့ချ်ဘစ်ရှော့ပ် အော်စကာ အာနူလ်ဖို ရိုမီရို (Archbishop Óscar Arnulfo Romero) လုပ်ကြံခံရမှုသည် ခေတ်သစ်လက်တင်အမေရိကသမိုင်းတွင် အထင်ကရအရှိဆုံး နိုင်ငံရေးလုပ်ကြံမှုများထဲမှ တခုအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ သူအသတ်ခံရမှုသည် အယ်လ်ဆာဗေဒို (El Salvador) နိုင်ငံရှိ သြဇာအရှိဆုံး လူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူတဦး၏ အသံကို တိတ်ဆိတ်သွားစေရုံသာမက၊ နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းတွင် အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အချိုးအကွေ့တခုလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆာဗေဒိုပြည်သူ သန်းပေါင်းများစွာအတွက်မူ ရိုမီရိုသည် ငြိမ်းချမ်းသောနည်းလမ်းဖြင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးနှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများက နိုင်ငံအား ပြည်တွင်းစစ်အတွင်းသို့ ကျဆင်းမသွားအောင် တားဆီးပေးနိုင်လိမ့်မည်ဆိုသည့် နောက်ဆုံးမျှော်လင့်ချက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ သေဆုံးမှုက ထိုမျှော်လင့်ချက်ကို ရိုက်ချိုးဖျက်ဆီးပစ်လိုက်သည်။

အခြားသော နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များနှင့်မ တူဘဲ ရိုမီရိုတွင် ကိုယ်ပိုင်စစ်တပ်မရှိ၊ မည်သည့်နိုင်ငံရေးပါတီကိုမျှ မကွပ်ကဲခဲ့သလို၊ အစိုးရရာထူးတခုကိုမျှလည်း မရယူခဲ့ပေ။ သူ၏ သြဇာအာဏာသည် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ခေါင်းဆောင်မှု၊ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ခံယူချက်နှင့် သာမန်ရိုးကျ ပြည်သူလူထု၏ ယုံကြည်ကိုးစားမှုအပေါ်တွင်သာ လုံးလုံးလျားလျား အခြေခံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုသည် အလွန်အမင်း အားကောင်းလာခဲ့ရာ လက်ရှိနိုင်ငံရေးစနစ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလိုသူများက သူ့ကို ခြိမ်းခြောက်မှုတခုအဖြစ် ပိုမိုရှုမြင်လာကြသည်။

၎င်းလုပ်ကြံမှုအတွက် တာဝန်ရှိသူများ၏ မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်းကို နှစ်ပေါင်းများစွာ အငြင်းပွားခဲ့ကြသော်လည်း —ကုလသမဂ္ဂ အမှန်တရားရှာဖွေရေးကော်မရှင် (United Nations Truth Commission) အပါအဝင်— နောက်ဆက်တွဲ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများအရ အဆိုပါလုပ်ကြံမှုကို လက်ယာစွန်းရောက် အစွန်းရောက်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွှယ်နေသူများက သေချာစွာ ကြိုတင်စီစဉ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ ဤလူသတ်မှုသည် ဆာဗေဒိုလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်နေပြီဖြစ်သော နိုင်ငံရေးအကြမ်းဖက်မှုနှင့် ပြစ်ဒဏ်ခတ်ခြင်းမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ရနေမှု အတိုင်းအတာကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သည်။

ဤအခန်းတွင် ရိုမီရိုလုပ်ကြံခံရမှုနှင့် ပတ်သက်သည့် အခြေအနေများ၊ ၎င်းနောက်ပိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ၊ ကုလသမဂ္ဂ၏ ကောက်ချက်ချမှုများနှင့် သူ၏သေဆုံးမှုက အယ်လ်ဆာဗေဒိုနှင့် ကမ္ဘာကြီးအပေါ် မည်မျှအထိ ရေရှည်သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည်ကို လေ့လာဆန်းစစ်သွားမည် ဖြစ်သည်။

၅.၂ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၂၄ ရက် ညနေခင်း

မတ်လ ၂၄ ရက် ညနေခင်းတွင် အာ့ချ်ဘစ်ရှော့ပ် ရိုမီရိုသည် ဘုရားကျောင်းနှင့် ကပ်လျက်ရှိသော ရိုးရှင်းသော အခန်းငယ်တခု၌ သူကိုယ်တိုင် နေထိုင်ရာ ဒေါ့ဗိုင်း ပရိုဗီးဒင့်စ် ဆေးရုံ (Hospital of Divine Providence) ၏ ဝတ်ပြုကျောင်းဆောင်ငယ်တွင် ဝတ်ပြုဆုတောင်းခြင်း (Mass) ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

အဆိုပါ ဝတ်ပြုကျောင်းဆောင်သည် ကာမလိုက်အနွယ်ဝင် သီလရှင်များ (Carmelite sisters) ပြုစုစောင့်ရှောက်ထားသော သက်ကြီးရွယ်အို ကင်ဆာဝေဒနာရှင်များအတွက် ရည်ရွယ်သည်။ ကက်သီဒရယ် (Cathedral) ဘုရားကျောင်းကြီးနှင့်မတူဘဲ ဤနေရာသည် သေးငယ်၍ ငြိမ်းချမ်းသော နေရာတခုဖြစ်ပြီး ရိုမီရိုသည် အပတ်စဉ် ရက်သတ္တပတ်ရက်များ၌ ဝတ်ပြုဆုတောင်းခြင်းကို ပုံမှန်ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။

ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ခြင်းသို့ တက်ရောက်သူများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် -

သီလရှင်များ၊

ဆေးရုံဝန်ထမ်းများ၊

လူနာများ၊

ဒေသခံ ဘုရားကျောင်းသားများနှင့်

ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေများ။

ပတ်ဝန်းကျင်လေထုသည် တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်ပြီး ဆုတောင်းခြင်းများဖြင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။

သူ၏ တရားဒေသနာ (Homily) ဟောကြားစဉ်အတွင်း ရိုမီရိုသည် ခရစ်တော်၏ စနစ်နာခံမှုနှင့် သန့်ရှင်းသော ပွဲတော်မင်္ဂလာ (Eucharist) ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို မြော်မြင်ဆင်ခြင်ခဲ့သည်။ သူက ဘုရားသခင်နှင့် အခြားသူများအတွက် အမှုတော်ဆောင်ရာတွင် မိမိ၏ အသက်ကို ပေးလှူခြင်းအကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ စစ်မှန်သော ခရစ်ယာန်တပည့်အဖြစ် ခံယူခြင်းသည် မကြာခဏဆိုသလို မိမိကိုယ်ကိုယ် စနစ်နာခံမှုကို တောင်းဆိုတတ်ကြောင်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။

သူသည် ပွဲတော်မင်္ဂလာ အခမ်းအနားကို ဆက်လက်ကျင်းပရန် ပြင်ဆင်နေစဉ်မှာပင် ဝမ်းနည်းဖွယ်ရာ အဖြစ်ဆိုးကြီး ကျရောက်လာခဲ့သည်။

၅.၃ သေစေလောက်သော သေနတ်ချက်

ညနေ ၆ နာရီ ၂၅ မိနစ်ခန့်တွင် ဝတ်ပြုကျောင်းဆောင် အပြင်ဘက်၌ မော်တော်ယာဉ်တစီး ရပ်တန့်ခဲ့သည်။

လက်ဖြောင့်သေနတ်သမားတဦးသည် ဝတ်ပြုကျောင်းဆောင်၏ အဝင်ဝမှနေ၍ စွမ်းအားမြင့် ရိုင်ဖယ်သေနတ်ဖြင့် တချက်တည်း ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။

ထိုကျည်ဆန်သည် အာ့ချ်ဘစ်ရှော့ပ် ရိုမီရို၏ ရင်ဘတ် နှလုံးအနီးသို့ ထိမှန်ခဲ့သည်။

မျက်မြင်သက်သေများ၏ အမှတ်ရချက်အရ ရိုမီရိုသည် ယဇ်ပလ္လင် (Altar) ဘေးတွင် လဲကျမသွားမီ သေနတ်သံတချက်တည်းကိုသာ ကြားခဲ့ရသည်။

ဆရာဝန်များနှင့် ဝတ်ပြုသူများသည် သူ့အသက်ကို ကယ်ဆယ်ရန် ချက်ချင်း ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။

ထိုသို့ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသော်လည်း ရိုမီရိုသည် မိနစ်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။

သူ ဝတ်ပြုဆုတောင်းခြင်း ကျင်းပခဲ့သည့် ယဇ်ပလ္လင်သည်ပင် သူ၏ သာသနာပြုအာဇာနည်အဖြစ် အသက်ပေးလှူရာနေရာ (Place of martyrdom) ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ထိုဖြစ်ရပ်ပြီးချင်း ချက်ချင်းရိုက်ကူးခဲ့သော ဓာတ်ပုံများတွင် ဝတ်ပြုရာ အထွတ်အမြတ်နေရာ၏ ကြမ်းပြင်ပေါ်၌ သူ၏ သွေးများ စွန်းထင်နေသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ၎င်းသည် မိနစ်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် မိန့်ခွန်းလွှာများနှင့်အတူ ၂၀ ရာစု ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ ထင်ရှားသော ပြယုဂ်သင်္ကေတများထဲမှ တခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၅.၄ ချက်ချင်းဖြစ်ပေါ်လာသော တုန်လှုပ်မှု

ရိုမီရို လုပ်ကြံခံရသည့် သတင်းသည် အယ်လ်ဆာဗေဒိုတနိုင်ငံလုံးသို့ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။

ရေဒီယိုအသံလွှင့်ဌာနများသည် ပုံမှန်အစီအစဉ်များကို ရပ်ဆိုင်းခဲ့ကြသည်။

တနိုင်ငံလုံးရှိ ဘုရားကျောင်းခေါင်းလောင်းများ ဆက်တိုက်မြည်လာခဲ့သည်။

ပြည်သူထောင်ပေါင်းများစွာသည် ဆုတောင်းရန် ဘုရားကျောင်းများတွင် အလိုအလျောက် စုဝေးခဲ့ကြသည်။

မိသားစုများစွာသည် ဗြောင်ကျကျ ငိုကြွေးခဲ့ကြသည်။

ဆာဗေဒိုပြည်သူအများစုက နိုင်ငံ၏ "ကိုယ်ကျင့်တရား အသိစိတ်" ကို သတ်ဖြတ်ခံလိုက်ရသကဲ့သို့ ခံစားရကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။

နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင် ရိုမီရိုသည် နိုင်ငံရေးသြဇာမရှိသူများအတွက် ကိုယ်စားပြောဆိုပေးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူ၏ သေဆုံးမှုသည် ချစ်ခင်မြတ်နိုးရသော အာ့ချ်ဘစ်ရှော့ပ်တဦး ဆုံးရှုံးရုံသာမက၊ သူက သတ္တိရှိရှိ ကူညီမျှဝေပေးခဲ့သော ရေတွက်မရနိုင်သည့် သားကောင်များ၏ အသံများကိုပါ ပိတ်ပင်တိတ်ဆိတ်သွားစေခြင်းကို ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။

နာရီပိုင်းအတွင်းမှာပင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သတင်းဌာနများက ထိုလုပ်ကြံမှုကို စတင်သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့ကြသည်။

ကမ္ဘာကြီးသည် အယ်လ်ဆာဗေဒို၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းတွင် နောက်ထပ်အခန်းကဏ္ဍထုတ် မည်သို့ဖြစ်ပျက်လာမည်ကို စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသည်။

၅.၅ လုပ်ကြံမှုကို ကြိုတင်စီစဉ်ခြင်း

နောက်ဆက်တွဲ နှစ်များအတွင်း စုဆောင်းရရှိခဲ့သော သက်သေအထောက်အထားများအရ ရိုမီရို၏ လုပ်ကြံမှုသည် တဦးတည်းသော လူသတ်သမားက သီးခြားကျူးလွန်ခဲ့သည့် လုပ်ရပ်မဟုတ်ကြောင်း ပြသနေသည်။

ယင်းအစား အဆိုပါလူသတ်မှုသည် သြဇာရှိသော နိုင်ငံရေးသမားများ၊ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် လက်ယာစွန်းရောက် အစွန်းရောက်ကွန်ရက်များ ပါဝင်ပတ်သက်ပြီး သေချာစွာ ကြိုတင်စီစဉ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများက ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။

၁ SnY စောပိုင်းတွင် ရိုမီရိုသည် အစိုးရ၏ နှိပ်ကွပ်မှုများကို အပြင်းထန်ဆုံး ဝေဖန်ကန့်ကွက်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

သူ၏ တနင်္ဂနွေနေ့ တရားဒေသနာများသည် နားဆင်သူ ရာပေါင်းများစွာထံသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများ၊ ပျောက်ဆုံးမှုများနှင့် တရားလက်လွတ် သတ်ဖြတ်မှုများအပေါ် သူ၏ ဝေဖန်မှုများသည် အစိုးရအရာရှိများကို အကျပ်ရိုက်စေခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာ၏ အာရုံစိုက်မှုကို ပိုမိုရရှိစေခဲ့သည်။

စစ်တပ်နှင့် နိုင်ငံရေးအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်းရှိ အစွန်းရောက်များအတွက်မူ ရိုမီရို၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုသည် အန္တရာယ်ရှိပုံပေါ်ခဲ့သည်။

သူ၏ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ သြဇာအာဏာသည် အကြမ်းဖက်မှုအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာရသော စနစ်တခု၏ တရားဝင်မှုကို ခြိမ်းခြောက်နေခဲ့သည်။

၅.၆ မေဂျာ ရိုဘာတို ဒီအော်ဘွီဆွန် (Major Roberto D'Aubuisson)

ထိုလုပ်ကြံမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အများဆုံး အမည်ထွက်လာသူများထဲတွင် မေဂျာ ရိုဘာတို ဒီအော်ဘွီဆွန် လည်း ပါဝင်သည်။

စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိဟောင်းဖြစ်သူ ဒီအော်ဘွီဆွန်သည် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းတွင် ဆာဗေဒိုနိုင်ငံရေးလက်ယာအုပ်စု၏ သြဇာအရှိဆုံး ခေါင်းဆောင်တဦးအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။

သူသည် လက်ဝဲလှုပ်ရှားမှုများ၊ အလုပ်သမားအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ကက်သလစ်အသင်းတော် အစိတ်အပိုင်းအချို့က ထောက်ခံတင်ပြထားသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအများအပြားကို ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။

ဒီအော်ဘွီဆွန်သည် နောက်ပိုင်းတွင် အမျိုးသားပြန်လည်ထူထောင်ရေးမဟာမိတ်အဖွဲ့ (Nationalist Republican Alliance - ARENA) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် အယ်လ်ဆာဗေဒို၏ အဓိကနိုင်ငံရေးပါတီကြီးတခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင် သူ့အား ရိုမီရိုလုပ်ကြံမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် စွပ်စွဲချက်များသည် နိုင်ငံရေးအရ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဖြစ်နေခဲ့သည်။

သူ့ကို ထောက်ခံသူများက သူပါဝင်ပတ်သက်မှုကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ ဝေဖန်သူများကမူ ရရှိနိုင်သော သက်သေအထောက်အထားများအားလုံးသည် သူ၏ ခေါင်းဆောင်မှုဆီသို့ တိုက်ရိုက်ညွှန်ပြနေသည်ဟု အငြင်းပွားခဲ့ကြသည်။

၅.၇ ကုလသမဂ္ဂ အမှန်တရားရှာဖွေရေးကော်မရှင်၏ တွေ့ရှိချက်များ

ဆာဗေဒိုပြည်တွင်းစစ် ပြီးဆုံးသွားပြီးနောက် ကုလသမဂ္ဂသည် ပဋိပက္ခအတွင်း ကျူးလွန်ခဲ့သော အဓိကလူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် အယ်လ်ဆာဗေဒိုနိုင်ငံဆိုင်ရာ အမှန်တရားရှာဖွေရေးကော်မရှင် (Commission on the Truth for El Salvador) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

မျက်မြင်သက်သေများ၏ ထွက်ဆိုချက်များ၊ စာရွက်စာတမ်း အထောက်အထားများ၊ ထောက်လှမ်းရေးအစီရင်ခံစာများနှင့် အခြားပစ္စည်းများကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီးနောက် ကော်မရှင်သည် အရေးကြီးသော ကောက်ချက်တခုသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

၎င်းတို့က မေဂျာ ရိုဘာတို ဒီအော်ဘွီဆွန်သည် အာ့ချ်ဘစ်ရှော့ပ် ရိုမီရိုအား လုပ်ကြံရန် အမိန့်ပေးခဲ့ကြောင်းနှင့် သူ၏ကွန်ရက်နှင့် ဆက်နွှယ်နေသူများက အဆိုပါစစ်ဆင်ရေးကို ဖွဲ့စည်း၍ အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

ထို့အပြင် ထိရောက်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများကို တမင်သက်သက် ပိတ်ဆို့နှောင့်ယှက်ခဲ့ကြပြီး သြဇာကြီးမားသူများက တာဝန်ယူမှု တာဝန်ခံမှုမရှိစေရန် တားဆီးခဲ့ကြကြောင်း ကော်မရှင်က ထပ်လောင်းကောက်ချက်ချခဲ့သည်။

ဤတွေ့ရှိချက်များသည် ထိုရာဇဝတ်မှုအတွက် တရားဝင် တာဝန်ရှိမှုကို အသိအမှတ်ပြုသည့် အရေးအကြီးဆုံး မှတ်တမ်းများထဲမှ တခုဖြစ်သည်။

ကော်မရှင်တွင် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ပြစ်ဒဏ်များ ချမှတ်နိုင်သည့် အာဏာမရှိသော်လည်း၊ ၎င်း၏ အစီရင်ခံစာသည် ဆာဗေဒိုပြည်တွင်းစစ်သမိုင်းကို နားလည်ရန်အတွက် အခြေခံအကျဆုံး စာရွက်စာတမ်းတခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၅.၈ တရားမျှတမှု ပျက်ပြားခြင်း

ရိုမီရိုလုပ်ကြံခံရမှု၏ အနာကျင်ရဆုံး အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုမှာ ချက်ချင်းလက်ငင်း တရားမျှတမှု မရရှိခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

ရာဇဝတ်မှုဖြစ်ပွားရာနေရာကို သေချာစွာ လုံခြုံရေးမယူခဲ့ပေ။

သက်သေအထောက်အထားများ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သည်။

မျက်မြင်သက်သေများသည် ကလဲ့စားချေခံရမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။

နိုင်ငံရေးအရ ကြားဝင်စွက်ဖက်မှုများက စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို လျော့ပါးစေခဲ့သည်။

အချိန်နှင့်တပြေးညီ လွတ်လပ်သော ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတစုံတရာ မရှိခဲ့ပေ။

ဤပျက်ကွက်မှုသည် ထိုစဉ်က အယ်လ်ဆာဗေဒိုအတွင်းရှိ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပုံစံများကို ထင်ဟပ်စေသည်။

၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များအစောပိုင်းတစ်လျှောက်လုံးတွင် နိုင်ငံရေးအရ လှုံ့ဆော်သတ်ဖြတ်မှု အများအပြားသည် ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။

သြဇာအာဏာရှိသူများကို တရားစွဲဆိုရန် နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းများ၏ မစွမ်းဆောင်နိုင်မှု —သို့မဟုတ် မလိုလားမှု— သည် ပြစ်ဒဏ်ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိနေသည့် ယဉ်ကျေးမှုတရပ်ကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။

ဆာဗေဒိုပြည်သူအများစုအတွက် တရားမျှတမှု မရှိခြင်းသည် ဥပဒေရေးရာအဖွဲ့အစည်းများသည် လွတ်လပ်စွာ အလုပ်မလုပ်တော့ပါဟူသော ယုံကြည်ချက်ကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။

၅.၉ နိုင်ငံတကာ၏ ပြစ်တင်ရှုတ်ချမှု

အဆိုပါလုပ်ကြံမှုသည် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုလုံးတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြစ်တင်ရှုတ်ချမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျွန်ပေါလ် (ဒုတိယမြောက်) (Pope John Paul II) က နက်နက်နဲနဲ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို ဖော်ပြခဲ့ပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပြန်လည်ရင်ကြားစေ့ရေးအတွက် တောင်းဆိုခဲ့သည်။

ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ကက်သလစ်ဘစ်ရှော့ပ်များသည် သူ့အတွက် ရည်စူး၍ အောက်မေ့ဖွယ် ဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲများ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။

အစိုးရများက နိုင်ငံရေးအကြမ်းဖက်မှုကို ရှုတ်ချသည့် ကြေညာချက်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြသည်။

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းများက လွတ်လပ်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။

တက္ကသိုလ်များ၊ ဘုရားကျောင်းများနှင့် လူထုအဖွဲ့အစည်းများသည် ရိုမီရို၏ ဘဝနှင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို ဂုဏ်ပြုသည့် အထိမ်းအမှတ်ပွဲများကို ဖွဲ့စည်းကျင်းပခဲ့ကြသည်။

ဤလုပ်ကြံမှုသည် ရိုမီရိုအား လေးစားကြည်ညိုရသော အမျိုးသားဘာသာရေးခေါင်းဆောင်တဦးအဖြစ်မှ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာက အသိအမှတ်ပြုရသည့် လူ့အခွင့်အရေးပြယုဂ်တခုအဖြစ်သို့ မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။

သူ၏ သဝဏ်လွှာသည် လက်တင်အမေရိကကို ကျော်လွန်၍ ဝေးလံသော ပြည်သူများထံသို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့သည်။

၅.၁၀ စနစ်နာခံမှုအပေါ် ရိုမီရို၏ နားလည်မှု

သူမလုပ်ကြံခံရမီ အချိန်အတော်ကြာကတည်းကပင် ရိုမီရိုသည် မိမိ၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းက မိမိအား အန္တရာယ်ဇုန်အတွင်းသို့ ရောက်ရှိစေကြောင်း ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။

မိတ်ဆွေများက သူ့ကို အယ်လ်ဆာဗေဒိုမှ ခေတ္တခဏ ထွက်ခွာသွားရန် မကြာခဏ တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။

အချို့က လုံခြုံရေးတိုးမြှင့်ရန် သို့မဟုတ် လူထုရှေ့မှောက် ထွက်ပေါ်မှုကို ကန့်သတ်ရန် အကြံပြုခဲ့ကြသည်။

ရိုမီရိုက တစိုက်မတ်မတ် ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။

သူသည် ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်နေသည့် အချိန်အတောအတွင်း ဘစ်ရှော့ပ်တဦးသည် မိမိ၏ ပြည်သူများနှင့်အတူ ရှိနေရမည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။

သူမကွယ်လွန်မီ လအနည်းငယ်အလိုတွင် သူသည် အာဇာနည်အဖြစ် အသက်ပေးရနိုင်ခြေ (Possibility of martyrdom) အပေါ် လူသိရှင်ကြား မြော်မြင်ဆင်ခြင်ခဲ့သည်။

သူက အကယ်၍ သူအသတ်ခံရပါက တာဝန်ရှိသူများကို ခွင့်လွှတ်ကြောင်းနှင့် သူ၏သေဆုံးမှုသည် မုန်းတီးမှုထက် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အထောက်အကူဖြစ်ပါစေကြောင်း ဆုတောင်းခဲ့သည်။

ဤထုတ်ဖော်ချက်များက ရိုမီရိုသည် ခရစ်ယာန်တပည့်အဖြစ် ခံယူခြင်းကို မိမိ၏ စိတ်ရင်းအမှန်တရားအပေါ် လုံးဝသစ္စာရှိရန် လိုအပ်သည်ဟု ရှုမြင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေပြီး ထိုသို့သစ္စာရှိခြင်းက အသက်အန္တရာယ်ရှိစေကာမူ နောက်ဆုတ်ခဲ့ခြင်းမရှိပေ။

၅.၁၁ ကက်သလစ်ရိုးရာဓလေ့လာ သာသနာပြုအာဇာနည်

ကက်သလစ်ဓမ္မပညာ (Catholic theology) တွင် သာသနာပြုအာဇာနည် (Martyrdom) ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ ယုံကြည်ခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ခံယူချက်များကို စွန့်လွှတ်ခြင်းထက် သေခြင်းတရားကို လိုလိုလားလား လက်ခံခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

ဓမ္မပညာရှင်အများစုက ရိုမီရိုသည် ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်နှင့် ကိုက်ညီသည်ဟု အငြင်းပွားခဲ့ကြသည်၊ အကြောင်းမှာ သူသည် မိမိ၏ သိုးထိန်းသာသနာပြုလုပ်ငန်းကို သစ္စာရှိရှိ ဆောင်ရွက်နေစဉ်နှင့် တရားမျှတမှုနှင့် လူသားဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ဧဝံဂေလိတရားတော် (Gospel) ၏ တောင်းဆိုချက်များကို ကာကွယ်နေစဉ်အတွင်း အသတ်ခံခဲ့ရခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

နိုင်ငံရေးတော်လှန်ရေးသမားများနှင့်မတူဘဲ ရိုမီရိုသည် ကိုယ်ပိုင်အာဏာကို မည်သည့်အခါမျှ မရှာဖွေခဲ့ပေ。

သူသည် မည်သည့်လက်နက်ကိုမျှ မကိုင်ဆောင်ခဲ့ပါ။

မည်သည့်လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ကိုမျှ မကွပ်ကဲခဲ့ပါ။

သူ၏ တခုတည်းသော ကိရိယာမှာ သူ၏ အသံသာ ဖြစ်သည်။

သန့်ရှင်းသော ပွဲတော်မင်္ဂလာ ကျင်းပနေစဉ်အတွင်း သူလုပ်ကြံခံရမှုသည် ခရစ်ယာန်ရိုးရာဓလေ့အတွင်း သူ၏သေဆုံးမှုကို နက်ရှိုင်းသော သင်္ကေတအဓိပ္ပာယ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။

ကက်သလစ်ဘာသာဝင် သန်းပေါင်းများစွာအတွက် ရိုမီရိုသည် ခေတ်သစ်ကမ္ဘာတွင် ရှေးဦးခရစ်ယာန်အာဇာနည်များ၏ စဉ်ဆက်မပြတ် သက်ဆိုင်နေမှုကို ကိုယ်စားပြုလာခဲ့သည်။

၅.၁၂ ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် ချီးမြှောက်ခြင်းနှင့် ရဟန္တာအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်း

နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင် အသင်းတော်က သူ့ကို တရားဝင်အသိအမှတ်မပြုမီကပင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များသည် ရိုမီရိုအား "စိန့်ရိုမီရို" (Saint Romero - ရဟန္တာရိုမီရို) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဖရန်စစ် (Pope Francis) သည် ရိုမီရိုအား ယုံကြည်ခြင်းအပေါ် မုန်းတီးမှုကြောင့် အသတ်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုပြီးနောက် ဘုန်းတော်ကြီးအဆင့် (Beatification) သို့ အတည်ပြုချီးမြှောက်ခဲ့သည်။

သုံးနှစ်အကြာ ၂၀၁၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဖရန်စစ်က အာ့ချ်ဘစ်ရှော့ပ် အော်စကာ ရိုမီရိုအား ကက်သလစ်အသင်းတော်၏ ရဟန္တာ (Saint) အဖြစ် တရားဝင်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။

သူ့ကို ရဟန္တာအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းသည် သူ၏ ကိုယ်ပိုင်သန့်ရှင်းမှုကို အသိအမှတ်ပြုရုံသာမက တရားမျှတမှု၊ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လူသားတိုင်း၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် သူ၏တစ်သက်တာ ကတိကဝတ်ကိုပါ အတည်ပြုပေးခြင်း ဖြစ်သည်။

ယနေ့တွင် စိန့်အော်စကာ ရိုမီရို (Saint Óscar Romero) အား ခရစ်ယာန်တို့၏ သတ္တိနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ခေါင်းဆောင်မှု၏ စံပြနမူနာထုတ်အဖြစ် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ဂုဏ်ပြုလျက်ရှိသည်။

၅.၁၃ သမိုင်းဆိုင်ရာ အရေးပါမှု

သမိုင်းပညာရှင်များသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ရိုမီရို၏ လုပ်ကြံမှုကို ၂၀ ရာစု လက်တင်အမေရိကသမိုင်းတွင် အထင်ကရ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အခိုက်အတန့်များထဲမှ တခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။

သူ၏ သေဆုံးမှုက ဆာဗေဒိုလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြစ်ပေါ်နေသော ပြင်းထန်သော အစွန်းနှစ်ဖက်ဝင် အခြေအနေ (Polarization) ကို ပြသခဲ့သည်။

၎င်းသည် သြဇာကြီးမားသော နိုင်ငံရေးသမားများသည် နိုင်ငံတကာက လေးစားရသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များကိုပင် ဖယ်ရှားပစ်ရန် ဝန်မလေးကြောင်း ထင်ရှားစေခဲ့သည်။

အရေးကြီးဆုံးမှာ ရိုမီရို၏ လုပ်ကြံမှုသည် လူထုအမြင်ကို ပြင်းထန်စွာ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။

ဆာဗေဒိုပြည်သူအများစုက အကယ်၍ ငြိမ်းချမ်းစွာ တရားမျှတမှုကို တောင်းဆိုသူများကိုပင် မည်သည့်အကျိုးဆက်မျှမရှိဘဲ သတ်ဖြတ်နိုင်ပါက ငြိမ်းချမ်းသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် အောင်မြင်ရန် အခွင့်အလမ်း အလွန်နည်းပါးသည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့ကြသည်။

ဤယုံကြည်ချက်သည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ လျင်မြန်စွာ မြင့်တက်လာခြင်းကို အဓိက ဖြစ်စေခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် ရိုမီရို၏ လုပ်ကြံမှုသည် အမျိုးသားရေး ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတခု ဖြစ်ခဲ့သလို၊ ဆာဗေဒိုပြည်တွင်းစစ်သမိုင်းတွင်လည်း အချက်အချာကျသော ဖြစ်ရပ်တခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၅.၁၄ နိဂုံး

အာ့ချ်ဘစ်ရှော့ပ် အော်စကာ ရိုမီရို လုပ်ကြံခံရမှုသည် ထင်ရှားသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်တဦး အသတ်ခံရခြင်းထက် များစွာပိုမိုနက်ရှိုင်းသည်။ ၎င်းသည် ဆာဗေဒိုသမိုင်းတွင် အမှောင်မိုက်ဆုံး ကာလတခုအတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုနှင့် လူသားဂုဏ်သိက္ခာကို လေးစားရန် တောင်းဆိုနေသည့် နောက်ဆုံးကျန်ရှိသော အသံများထဲမှ တခုကို တိုက်ခိုက်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။

နောက်ဆက်တွဲ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ၊ အထူးသဖြင့် ကုလသမဂ္ဂ အမှန်တရားရှာဖွေရေးကော်မရှင်၏ တွေ့ရှိချက်များအရ အဆိုပါလုပ်ကြံမှုသည် သြဇာကြီးမားသော လက်ယာသမားများနှင့် ဆက်နွှယ်နေသည့် သေချာစွာ ဖွဲ့စည်းထားသော နိုင်ငံရေးပူးပေါင်းကြံစည်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ တရားမျှတမှုသည် ဆယ်စုနှစ်များစွာ ကြန့်ကြာခဲ့သော်လည်း ရိုမီရို၏ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုသည် သူသေဆုံးပြီးနောက်တွင် ပိုမိုအားကောင်းလာခဲ့သည်။

ယနေ့တွင် စိန့်အော်စကာ ရိုမီရိုအား နိုင်ငံရေးအာဏာကို ရှာဖွေခဲ့ခြင်းကြောင့်မဟုတ်ဘဲ အကြမ်းဖက်မှုများ ရှေ့မှောက်တွင် မိမိ၏ စိတ်ရင်းအမှန်တရားနှင့် ဧဝံဂေလိတရားတော်အပေါ် သစ္စာရှိရှိ ရပ်တည်ခဲ့ခြင်းကြောင့် သတိရအောက်မေ့နေကြခြင်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ ဘဝနှင့် သေဆုံးမှုသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ လူ့အခွင့်အရေးနှင့် လူမှုရေးတရားမျှတမှုကို လိုလားသူများအား ဆက်လက်တွန်းအားပေး စိတ်ဓာတ်လှုံ့ဆော်ပေးလျက်ရှိသည်။

နောက်အခန်းတွင် အာ့ချ်ဘစ်ရှော့ပ် ရိုမီရို၏ သင်္ဂြိုဟ်ခြင်းအခမ်းအနား၊ ၎င်းဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲအတွင်း ပေါက်ကွဲထွက်လာသော အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် ထိုဖြစ်ရပ်များက အယ်လ်ဆာဗေဒိုနိုင်ငံအား အလုံးစုံ ပြည်တွင်းစစ်ကြီးအတွင်းသို့ မည်သို့ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ကျဆင်းသွားစေခဲ့သည်ကို ဆက်လက်လေ့လာသွားပါမည်။