ဂျိမ်းစ်ဂျွိုက်စ် (James Joyce) နှင့် ခေတ်သစ်စာပေတော်လှန်ရေး

 စာမျက်နှာပေါ်မှာ အိမ်မက်တခုလုံးကို တည်ဆောက်ဖို့ ကြိုးစားတဲ့ စာရေးဆရာ 

ဂျိမ်းစ်ဂျွိုက်စ် (James Joyce) နှင့် ခေတ်သစ်စာပေတော်လှန်ရေး

ဂျိမ်းစ်ဂျွိုက်စ် (၁၈၈၂–၁၉၄၁) ဟာ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံသား ဝတ္ထုရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာနဲ့ စာပေဝေဖန်ရေးသမားတဦး ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့ဘဝရဲ့ အရွယ်ရောက်ပြီးနောက်ပိုင်း အချိန်အတော်များများကို ဥရောပမြို့ကြီးတွေမှာ ကုန်ဆုံးခဲ့ပေမဲ့၊ သူ့ရဲ့ စိတ်ဝိညာဉ်နဲ့ စာပေဆိုင်ရာ အာရုံကတော့ ဒပ်ဗလင်မြို့ (Dublin) ကို ဘယ်တော့မှ စွန့်ခွာမသွားခဲ့ပါဘူး။

သူဟာ စိတ်အစဉ်စီးဆင်းမှု စာရေးဟန် (Stream of Consciousness) ကို အထူးကျွမ်းကျင်စွာ အသုံးပြုနိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပြီး၊ ဇာတ်ကောင်တဦးရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အတွေးအမြင်တွေကို စာဖတ်သူဆီ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိသလို ရေးသားတင်ပြနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် စကားလုံးအသစ်တွေ ဖန်တီးတာ၊ ဘာသာစကားမျိုးစုံကို ရောနှောအသုံးပြုတာ၊ သာမန်လူတယောက်ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝထဲက နက်နဲတဲ့ ခံစားချက်တွေကို အမော်ကွန်းဆန်ဆန် ရေးသားနိုင်တာတွေကြောင့်လည်း ကျော်ကြားပါတယ်။

သူ့ရဲ့ အကျော်ကြားဆုံးလက်ရာဖြစ်တဲ့ Ulysses ကို ၁၉၂၂ ခုနှစ်မှာ ထုတ်ဝေခဲ့ပါတယ်။ ဒီဝတ္ထုဟာ ခေတ်သစ်စာပေရဲ့ အကြီးမားဆုံး တော်လှန်ရေးလက်ရာတွေထဲက တခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပြီး၊ ၂၀ ရာစု စာပေကို ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့တဲ့ စာအုပ်တအုပ်လို့တောင် ဆိုနိုင်ပါတယ်။

Ulysses ဟာ ၁၉၀၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့က ဒပ်ဗလင်မြို့မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေကို တရက်တာအတွင်း စုစည်းဖော်ပြထားတဲ့ ဝတ္ထုကြီးတပုဒ် ဖြစ်ပါတယ်။ စာအုပ်တအုပ်လုံးမှာ ဖော်ပြထားတဲ့ အချိန်ကာလဟာ ၂၄ နာရီနီးပါးသာ ရှိပေမဲ့၊ လူသားတယောက်ရဲ့ စိတ်အတွင်းကမ္ဘာ၊ မှတ်ဉာဏ်၊ ဆန္ဒ၊ ကြောက်ရွံ့မှု၊ လိင်စိတ်၊ အထီးကျန်မှုနဲ့ ဘဝရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ရှာဖွေမှုတွေကို အလွန်နက်နဲကျယ်ပြန့်စွာ တင်ပြထားပါတယ်။

စာအုပ်ရဲ့ ခေါင်းစဉ် “Ulysses” ဟာ ဟိုးမား (Homer) ရဲ့ Odyssey အမော်ကွန်းထဲက သူရဲကောင်း Odysseus ရဲ့ လက်တင်အမည် ဖြစ်ပါတယ်။ ဂျွိုက်စ်ဟာ ဒီခေတ်သစ်ဝတ္ထုကို ရှေးဂရိအမော်ကွန်းနဲ့ သွယ်ဝိုက်ဆက်စပ်အောင် ဖန်တီးထားပြီး အခန်း ၁၈ ခန်းကို Odyssey ထဲက စွန့်စားခန်း ၁၈ ခုနဲ့ ဆက်နွယ်အောင် တည်ဆောက်ထားပါတယ်။

ဝတ္ထုရဲ့ အဓိကဇာတ်ကောင်ကတော့ Leopold Bloom ဆိုတဲ့ ကြော်ငြာကိုယ်စားလှယ်တယောက် ဖြစ်ပါတယ်။ သူဟာ သာမန်လူတယောက်သာ ဖြစ်ပေမဲ့ ဂျွိုက်စ်က သူ့ရဲ့ တရက်တာလှုပ်ရှားမှုတွေကို ခေတ်သစ် “Odysseus” တယောက်ရဲ့ ခရီးစဉ်လို ဖော်ပြထားပါတယ်။ Bloom ဟာ မြို့ထဲ လမ်းလျှောက်တာ၊ မနက်စာစားတာ၊ နာရေးတခု တက်ရောက်တာ၊ သတင်းစာတိုက် သွားတာ၊ လူတွေနဲ့ စကားပြောတာလို သာမန်လုပ်ရပ်တွေကိုပဲ လုပ်ဆောင်နေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီသာမန်အဖြစ်အပျက်တွေထဲမှာပဲ လူသားတယောက်ရဲ့ စိတ်အတွင်းကမ္ဘာကို ဂျွိုက်စ်က အလွန်နက်နဲစွာ ထိုးဖောက်ဖော်ပြထားပါတယ်။

နောက်ထပ် အရေးပါတဲ့ ဇာတ်ကောင်တဦးကတော့ Stephen Dedalus ဖြစ်ပါတယ်။ သူဟာ လူငယ်ပညာတတ်၊ စာရေးဆရာဖြစ်ချင်သူတယောက် ဖြစ်ပြီး Odyssey ထဲက Telemachus ကို ကိုယ်စားပြုထားပါတယ်။ Bloom နဲ့ Stephen တို့ရဲ့ တွေ့ဆုံမှုကို စာအုပ်ရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အထွတ်အထိပ်အဖြစ် မြင်ကြပါတယ်။ အဲဒီတွေ့ဆုံမှုဟာ ဖခင်နဲ့သား၊ အတွေ့အကြုံနဲ့ လူငယ်စိတ်ကူး၊ လက်တွေ့ဘဝနဲ့ အနုပညာစိတ်ကူးယဉ်တို့ရဲ့ တွေ့ဆုံမှုလိုလည်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ကြပါတယ်။

စာအုပ်ရဲ့ အထူးခြားဆုံးအချက်တခုကတော့ စာရေးဟန်ပါပဲ။ အခန်းတိုင်းကို မတူညီတဲ့ စာရေးပုံစံတွေနဲ့ ရေးသားထားပါတယ်။ တချို့အခန်းတွေမှာ သတင်းစာခေါင်းစဉ်ဟန် အသုံးပြုထားပြီး၊ တချို့မှာ ပြဇာတ်ပုံစံ၊ တချို့မှာ သိပ္ပံနည်းကျ အမေးအဖြေဟန်၊ တချို့မှာ အင်္ဂလိပ်စာပေသမိုင်း တိုးတက်လာပုံကို အတုယူထားတဲ့ စာရေးဟန်တွေကို အသုံးပြုထားပါတယ်။ ဂျွိုက်စ်ဟာ ဝတ္ထုတပုဒ်ဆိုတာ ဘယ်လိုပုံစံနဲ့မဆို ရေးသားနိုင်ကြောင်း စမ်းသပ်ပြသခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

အထူးသဖြင့် စာအုပ်ရဲ့ နောက်ဆုံးအခန်းမှာ Molly Bloom ရဲ့ စိတ်အစဉ်စီးဆင်းမှုကို ပုဒ်ဖြတ်ပုဒ်ရပ် မရှိသလောက်နဲ့ စကားလုံးထောင်ပေါင်းများစွာ ဆက်တိုက်ရေးသားထားပါတယ်။ အဲဒီအခန်းဟာ ခေတ်သစ်စာပေသမိုင်းထဲက အကျော်ကြားဆုံး monologue တွေထဲက တခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရပါတယ်။

Ulysses ဟာ ထွက်ရှိချိန်မှာ “ရိုင်းစိုင်းညစ်ညမ်းတဲ့ အရေးအသား” လို့ သတ်မှတ်ခံရပြီး အမေရိကန်နဲ့ ဗြိတိန်တို့မှာ ပိတ်ပင်ခံခဲ့ရပါတယ်။ အဓိကအကြောင်းရင်းကတော့ လိင်စိတ်၊ ကိုယ်ခန္ဓာ၊ စိတ်ဆန္ဒတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အလွန်ပွင့်လင်းစွာ ရေးသားထားလို့ပါ။ ဒါပေမဲ့ ၁၉၃၃ ခုနှစ်မှာ အမေရိကန်တရားရုံးက ဒီစာအုပ်ဟာ အနုပညာတန်ဖိုးမြင့်မားတဲ့ စာပေလက်ရာဖြစ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ပေးခဲ့ပြီး ပိတ်ပင်မှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီဆုံးဖြတ်ချက်ဟာ ခေတ်သစ်စာပေ လွတ်လပ်ခွင့်အတွက် အရေးကြီးတဲ့ မှတ်တိုင်တခု ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

ယနေ့အချိန်မှာတော့ Ulysses ကို “စာရေးဆရာတွေ ဖတ်တဲ့စာအုပ်” လို့တောင် ခေါ်ကြပါတယ်။ ဖတ်ရခက်ပြီး နက်နဲလွန်းတဲ့ စာအုပ်တအုပ်ဖြစ်ပေမဲ့ လူသားစိတ်အတွင်းကမ္ဘာကို ဒီလောက်ထိ နက်နဲစွာ ဖော်ပြနိုင်တဲ့ ဝတ္ထုတွေထဲမှာ အရေးအကြီးဆုံးလက်ရာတခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဂျွိုက်စ်ဟာ Ulysses ရဲ့ အောင်မြင်မှုအပေါ်မှာ ရပ်တန့်မနေခဲ့ပါဘူး။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းမှာ သူဟာ သူ့ဘဝရဲ့ နောက်ထပ် ၁၇ နှစ်တာအချိန်ကို ဝါးမျိုသွားမယ့် စာအုပ်အသစ်တအုပ်ကို စတင်ရေးသားခဲ့ပါတယ်။ အစပိုင်းမှာတော့ အဲဒီစာအုပ်မှာ တရားဝင်အမည်တောင် မရှိသေးဘဲ ဂျွိုက်စ်က ခေါင်းစဉ်ကို မကြာခဏ ပြောင်းလဲနေခဲ့တာကြောင့် လူတွေက “လုပ်ဆောင်ဆဲလက်ရာ” (Work in Progress) လို့ပဲ ခေါ်ကြပါတယ်။

သူဟာ စာမူအပိုင်းအစတွေကို ထုတ်ဝေလိုက်၊ ပြီးရင် စကားလုံးအသစ်တွေ၊ ဘာသာစကားအသစ်တွေ၊ ဟာသအသစ်တွေ၊ အဓိပ္ပာယ်အလွှာအသစ်တွေကို ထပ်ပေါင်းပြီး ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေးသားလိုက်နဲ့ ဆက်လက်ဖန်တီးနေခဲ့ပါတယ်။ စာမျက်နှာဟောင်းတွေတောင် အမြဲပြောင်းလဲတိုးတက်နေခဲ့ပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှာ အဲဒီစာအုပ်ဟာ Finnegans Wake ဆိုတဲ့ အမည်နဲ့ ထွက်ရှိလာခဲ့ပါတယ်။

Finnegans Wake ဟာ လူကြိုက်များတဲ့ စာအုပ်တအုပ် မဖြစ်လာခဲ့ပေမဲ့ ကမ္ဘာ့စာပေလောကထဲမှာ ထူးခြားတဲ့ လက်ရာတခုအဖြစ် ကျော်ကြားလာခဲ့ပါတယ်။ ပညာရှင်တွေက ယနေ့ထိ အဲဒီစာအုပ်အပေါ် အငြင်းပွားနေကြဆဲဖြစ်ပြီး စာရေးဆရာတွေကလည်း အဲဒီစာအုပ်ကို ကြောက်ရွံ့လေးစားနေကြဆဲပါ။ အဲဒီစာအုပ်ကို လေ့လာကြတဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်းကတော့ စာရေးဆရာတယောက်ဟာ လူတွေ နားလည်လွယ်အောင် ရေးသားဖို့ထက် စာမျက်နှာပေါ်မှာ အိမ်မက်တခုလုံးကို တည်ဆောက်ဖို့ ကြိုးစားတဲ့အခါ ဘာတွေဖြစ်လာနိုင်သလဲဆိုတာကို ပြသနေတဲ့ လက်ရာဖြစ်လို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။