မင်းတုန်းမင်းမှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသမ္မတကြီး ဂျိမ်းစ်ဘူကနန် (James Buchanan) ထံ ပေးပို့သောစာ ၁၈၅၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတရက် သာသနာတော်နှစ် ၂၄၀၁ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၁၈ ခု၊ တပို့တွဲလဆန်း (၁၂) ရက်နေ့

 ဘုရားပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်တော်မူသည်မှစ၍သာသနာတော်နှစ် ၂၄၀၁ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၁၈ ခု၊ တပို့တွဲလဆန်း (၁၂) ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသမ္မတကြီးထံ ပေးပို့သောစာ။ 

၁၈၅၇ ခုနှစ်၏ ပူပြင်းလှသော ဖေဖော်ဝါရီလတရက်တွင် ရတနာပုံနေပြည်တော်၏ နန်းတွင်း၌ ထူးခြားသော လှုပ်ရှားမှုများ ရှိနေသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၁၈ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း (၁၂) ရက်နေ့၏ နံနက်ခင်းသည် အမရပူရမြို့တော်ဟောင်းမှ မန္တလေးရတနာပုံသို့ မြို့တော်သစ်ပြောင်းရန် ပြင်ဆင်နေချိန်လည်း ဖြစ်သည်။

မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် ရွှေနန်းတော်အတွင်း၌ စိုးစံလျက် အနောက်ဘက်ကမ္ဘာမှ သတင်းစကားများကို စိတ်ဝင်တစား နားထောင်နေ၏။ ထိုစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှတို့၏ ကျူးကျော်မှုကို တဝက်တပျက် ခံထားရပြီးချိန် ဖြစ်ရာ၊ မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် နိုင်ငံတော်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ကာကွယ်ရန် "ရာဇမဟာမိတ်" အသစ်များကို ရှာဖွေနေခဲ့သည်။

နန်းတော်အတွင်းသို့ အမေရိကန် သာသနာပြုဆရာ ဆရာကင်ကိတ် (Eugenio Kincaid) ရောက်ရှိလာသည်။ ဆရာကင်ကိတ်သည် မင်းတုန်းမင်းကြီးနှင့် ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးရှိသူဖြစ်ပြီး၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဒီမိုကရေစီစနစ်နှင့် တိုးတက်မှုများအကြောင်းကို မင်းကြီးအား မကြာခဏ တင်ပြလေ့ရှိသည်။

"ဆရာကြီးကင်ကိတ်... ငါ၏ ရွှေကိုယ်တော်သည် အနောက်ဘက်ကမ္ဘာမှ အမေရိကန်မင်းနှင့် မဟာမိတ်ပြုလို၏။" မင်းတုန်းမင်းကြီးက မိန့်တော်မူသည်။ "ငါတို့ တိုင်းပြည်နှစ်ခုကြားမှာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာတွေ ခြားနေပေမယ့်၊ ကုန်သည်ဆင်းရဲသားတွေအတွက် အကျိုးရှိမယ့် လမ်းကြောင်းကို ဖောက်ချင်တယ်လေ။"

မင်းကြီး၏ အမိန့်တော်အရ စာရေးတော်ကြီးများသည် ပုရပိုက်ဖြူပေါ်တွင် ကမ္ပည်းတင်ကြသည်။ ထိုစာသည် အမေရိကန်သမ္မတ ဂျိမ်းစ်ဘူကနန် (James Buchanan) ထံသို့ ပေးပို့မည့် သမိုင်းဝင်စာတစောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

စာထဲတွင် မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် မိမိကိုယ်ကို "နေထွက်ဘုရင်၊ ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်းသခင်" ဟု ဂုဏ်ပုဒ်များဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း၊ အနှစ်သာရမှာမူ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ချစ်ကြည်ရင်းနှီးစွာ ဆက်ဆံလိုသော ဆန္ဒပင် ဖြစ်သည်။ ဆရာကင်ကိတ်သည် ထိုစာကို ရွှေကျုတ်ထဲထည့်ကာ ဝါရှင်တန်မြို့တော်အထိ အဆင့်ဆင့် သယ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။

လပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက်၊ အမေရိကန်သမ္မတထံမှ အကြောင်းပြန်စာနှင့်အတူ လက်ဆောင်မွန်များ ရောက်ရှိလာသည်။ ထိုအထဲတွင် အမေရိကန်၏ ပထဝီအနေအထားကို ပြသသည့် မြေပုံကြီး နှင့် စာအုပ်ပေါင်း ၁၃၇ အုပ် ပါဝင်သည်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် ထိုမြေပုံကို ကြည့်ရှုရင်း ကမ္ဘာကြီးသည် မည်မျှကျယ်ပြောကြောင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် မည်သို့ ဆက်ဆံရမည်ကို တွေးတောနေခဲ့ပေလိမ့်မည်။

ဤစာတစောင်သည် မြန်မာနှင့် အမေရိကန်တို့၏ ပထမဆုံးသော သံတမန်ရေးရာ လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယနေ့တိုင်အောင် ထိုစာသည် အမေရိကန် အမျိုးသားမော်ကွန်းတိုက်တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာတို့၏ ရှေးခေတ်သံတမန်ရေးရာ အမြော်အမြင်ကို သက်သေပြနေပါသည်။

အထောက်အထားများ

ဤစာသည် စစ်မှန်သော သမိုင်းဝင် အထောက်အထားတခုဖြစ်ပြီး ၁၉ ရာစု သံတမန်ဆက်ဆံရေး၏ စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းလှသော အခိုက်အတန့်တခုကို ဖော်ပြနေခြင်းဖြစ်သည်။ ပြသထားသော ပုံသည် ခေတ်သစ်ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းဖြင့် ပြန်လည်ကူးယူထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ မူရင်းစာလွှာအစစ်အမှန်မှာ ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်ကာ အလွန်အရေးပါသော သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်တခု ဖြစ်ပါသည်။

---

သမိုင်းကြောင်း နောက်ခံအခြေအနေ

• ခုနှစ်သက္ကရာဇ်: ၁၈၅၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ။

• ပေးပို့သူ: ကုန်းဘောင်ဆက်၏ ဒုတိယအဆုံးသတ်မင်းဆက်ဖြစ်သော မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ မင်းတရားကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံကို ခေတ်မီအောင် တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းသူဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့နယ်ချဲ့မှုကို ခုခံရန်အတွက် နိုင်ငံတကာ မဟာမိတ်များ ရရှိစေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သူအဖြစ် ထင်ရှားသည်။

• လက်ခံသူ: အမေရိကန်သမ္မတ ဂျိမ်းစ် ဘတ်ခန်နန် (James Buchanan) ဖြစ်သည်။ (စာလွှာကို ဖရန်ကလင် ပီးယားစ် မှ ဘတ်ခန်နန်သို့ သမ္မတတာဝန် လွှဲပြောင်းစဉ်ကာလအတွင်း ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်)။

• သံတမန်: စာထဲတွင် ပါရှိသော "ဆရာ ကင်ကိတ်" ဆိုသည်မှာ အမေရိကန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြု ဆရာ ယူဂျင်းနီးယိုး ကင်ကိတ် (Eugenio Kincaid) ဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် ဝါရှင်တန်ဒီစီသို့ သဝဏ်လွှာ ပေးပို့နိုင်ရန်အတွက် ကင်ကိတ်ကို အလွတ်သဘော သံတမန်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

မူရင်းစာလွှာမှာ ဘယ်မှာရှိသလဲ?

ဒေါင်းတံဆိပ် ခတ်နှိပ်ထားသော၊ ဆင်စွယ်ရောင် စက္ကူရှည်ပေါ်တွင် ရေးသားထားသည့် မူရင်းစာလွှာအစစ်အမှန်ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အမျိုးသား မော်ကွန်းတိုက် (U.S. National Archives) ရှိ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန မှတ်တမ်းများထဲတွင် သိမ်းဆည်းထားရှိပါသည်။

---

ဤစာလွှာသည် အဘယ်ကြောင့် အရေးပါသနည်း?

ဤစာလွှာသည် အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ထားပြီးဖြစ်သော ဗြိတိသျှအင်ပါယာ၏ ဖိအားများကို ဟန်ချက်ညီအောင် ထိန်းညှိနိုင်ရန် "တတိယအင်အားစု" (အမေရိကန်) ကို ရှာဖွေခဲ့သော မင်းတုန်းမင်း၏ မဟာဗျူဟာမြောက် လုပ်ရပ်တခု ဖြစ်သည်။ စာထဲတွင် အောက်ပါအချက်များကို အလေးပေး ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရမည် -

1. ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သာယာဝပြောရေး: မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းအားဖြင့် အကျိုးကျေးဇူး ခံစားရမည့် "ကုန်သည် ဆင်းရဲသား" များအကြောင်း ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။

2. ချစ်ကြည်ရေး: တရားဝင် ဆက်ဆံရေး တည်ထောင်ရန်အတွက် "ရာဇမဟာမိတ်" (ကြီးမြတ်သော တော်ဝင်မဟာမိတ်) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို အသုံးပြုထားသည်။

အမေရိကန်ဘက်မှ တုံ့ပြန်မှုအနေဖြင့် သမ္မတ ဘတ်ခန်နန်သည် တုံ့ပြန်စာလွှာနှင့်အတူ စာအုပ်စုစည်းမှုများနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မြေပုံတခုကို လက်ဆောင်အဖြစ် ပေးပို့ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ထိုစဉ်က အမေရိကန်သည် ဗြိတိသျှနှင့် မြန်မာတို့၏ ပဋိပက္ခတွင် ကြားနေရန်သာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

---

သံတမန်မှတ်တမ်းများကို ရှာဖွေနိုင်သည့်နေရာများ

ဤအပြန်အလှန် ဆက်သွယ်မှုဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်းများကို အောက်ပါနေရာများတွင် အသေးစိတ် လေ့လာနိုင်ပါသည်။

၁။ အမေရိကန် အမျိုးသား မော်ကွန်းတိုက် (College Park, Maryland)

တရားဝင် အပြန်အလှန် ပေးစာကမ်းစာများကို NARA တွင် သိမ်းဆည်းထားသည်။

• မှတ်တမ်းအမျိုးအစား: "Notes from Foreign Legations" သို့မဟုတ် "Despatches from United States Ministers to Burma/Siam" တွင် ရှာဖွေနိုင်သည်။

• တွေ့ရှိနိုင်သည့်အရာ: မင်းတုန်းမင်း ပေးပို့သော မြန်မာလို မူရင်းစာလွှာ၊ ဆရာကင်ကိတ် ဘာသာပြန်ထားသော အင်္ဂလိပ်စာမူနှင့် သမ္မတ ဘတ်ခန်နန်၏ တုံ့ပြန်စာ မူကြမ်းများကို တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။

၂။ ဂျိမ်းစ် ဘတ်ခန်နန်၏ မှတ်တမ်းများ (Historical Society of Pennsylvania)

သမ္မတ ဘတ်ခန်နန်၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးနှင့် ရုံးသုံးစာရွက်စာတမ်းများကို ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားရှိ HSP တွင် ထိန်းသိမ်းထားသည်။

• တုံ့ပြန်စာ: ဘတ်ခန်နန်က မင်းတုန်းမင်းထံ ပြန်လည်ပေးပို့သော စာမှာ ၁၈၅၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ရက်စွဲဖြင့် ဖြစ်သည်။ စာထဲတွင် ချစ်ကြည်ရေးအတွက် ကျေးဇူးတင်ရှိကြောင်းနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို လိုလားကြောင်း ဖော်ပြထားသော်လည်း ဗြိတိသျှကို ဆန့်ကျင်သည့် စစ်ရေးကတိကဝတ်များကိုမူ ဂရုတစိုက် ရှောင်လွှဲထားသည်။

• ပေးပို့သော လက်ဆောင်များ: အမေရိကန် အစိုးရမှ အောက်ပါတို့ကို ပေးပို့ခဲ့သည် -

• အမေရိကန် ဥပဒေ၊ သမိုင်းနှင့် သိပ္ပံဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ စာအုပ်ပေါင်း (၁၃၇) အုပ်။

• ထိုစဉ်က ငယ်ရွယ်သော်လည်း အင်အားကြီးထွားလာသော အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ အတိုင်းအတာကို ပြသသည့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မြေပုံကြီးတချပ်။

၃။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ သမိုင်းဝင်မော်ကွန်းတိုက်များ (ရန်ကုန်/မန္တလေး)

၁၈၈၅ ခုနှစ် ဗြိတိသျှသိမ်းပိုက်မှုနှင့် နောက်ဆက်တွဲ စစ်ပွဲများအတွင်း အများအပြား ပျောက်ဆုံးခဲ့သော်လည်း အချို့သော မှတ်တမ်းများမှာ ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။

• မြေပုံ: မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် အနောက်တိုင်း မြေပုံရေးဆွဲနည်းပညာကို အလွန်စိတ်ဝင်စားသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ မြို့တော်သစ်ဖြစ်သော မန္တလေးကို ပုံစံထုတ်ရာတွင် ထိုကဲ့သို့သော လက်ဆောင်ရရှိသည့် မြေပုံများမှတဆင့် အနောက်တိုင်း မြေပုံဆွဲနည်း နည်းစနစ်အချို့ကို နမူနာယူခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

---

"တုံ့ပြန်မှု လက်ဆောင်များ" အနှစ်ချုပ်

လက်ဆောင်ပစ္စည်း	ရည်ရွယ်ချက်
တရားဝင်စာလွှာ	မြန်မာနိုင်ငံကို အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် (မင်းတုန်းမင်းအတွက် အောင်မြင်မှုတခုဖြစ်သည်)။
စာအုပ် ၁၃၇ အုပ်	အမေရိကန်၏ ပညာရေးနှင့် ဥပဒေဆိုင်ရာ "ခေတ်မီမှု" ကို ပြသရန်။
အမေရိကန်မြေပုံ	မင်းတုန်းမင်း မျှော်လင့်ထားသော "တတိယအင်အားစု" ၏ အင်အားကို သရုပ်ဖော်ရန်။

ဤစာလွှာသည် မျိုးဆက်သစ်များအတွက် မြန်မာ့အစောပိုင်း ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သံတမန်ရေးရာနှင့် "Soft Power" ကြိုးပမ်းမှုများကို ပြသရန် အလွန်ကောင်းမွန်သော သာဓကတခုဖြစ်သည်။ အမေရိကန် အမျိုးသား မော်ကွန်းတိုက် ဝက်ဘ်ဆိုက်တွင် ဤစာလွှာကို နိုင်ငံနှစ်ခုကြား ပထမဆုံးသော တရားဝင် ဆက်သွယ်မှုအဖြစ် မကြာခဏ ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ သင့်အနေဖြင့် ဆရာကင်ကိတ်ကို "သတင်းအချက်အလက် ပို့ဆောင်ပေးသူ" (Processor) အဖြစ် အသုံးပြုပြီး ၁၈၅၇ ခုနှစ်ကတည်းကပင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ထိရောက်သော သံတမန်ရေးရာ ဆက်သွယ်မှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း ဂုဏ်ယူစွာ ဖော်ပြနိုင်ပါသည်။