ပင်ရင်း စကားပြေ လက်ရွေးစင်

 

၁၆၆၆ တုန်းက လန်ဒန် မြို့မှာ သမိုင်းဝင် မီးလောင်မှု တခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပါတယ်။ 

လန်ဒန်မီးကြီး The Great Fire လို့ သမိုင်းမှာ နာမည် တွင်ခဲ့ ပါတယ်။ 

အပိုင်း (၁) - မီးမလောင်မီကာလ (အလယ်ခေတ် လန်ဒန်မြို့)

၁၆၆၆ ခုနှစ် မီးကြီးမလောင်မီက လန်ဒန်မြို့သည် သစ်သားများဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည့် ကျဉ်းမြောင်းလှသော မြို့တမြို့ ဖြစ်သည်။

• အိမ်ပုံစံများ (Jettying): ထိုခေတ်က မြေခွန်သက်သာစေရန် မြေညီထပ်ကို အကျဉ်းဆုံးဆောက်ပြီး အပေါ်ထပ်များကို လမ်းမပေါ်သို့ ငေါထွက်နေအောင် ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ လမ်းတဖက်တချက်ရှိ အိမ်များ၏ အပေါ်ထပ်များသည် တခုနှင့်တခု ထိလုနီးပါး ဖြစ်နေတတ်သဖြင့် လမ်းမပေါ်တွင် နေရောင်ပင်မရဘဲ မှောင်မည်းနေတတ်သည်။

• မီးလောင်လွယ်သော ပစ္စည်းများ: အိမ်အများစုကို သစ်သား၊ ရွှံ့နှင့် ကောက်ရိုးများဖြင့် ဆောက်ထားပြီး ရေစိုခံစေရန် ကတ္တရာ (Pitch) များ သုတ်ထားကြသည်။ ၎င်းသည် တမြို့လုံးကို မီးစွဲလွယ်သည့် လောင်စာပုံကြီး ဖြစ်စေခဲ့သည်။

• ရှေးဟောင်း စိန့်ပေါလ်ဘုရားကျောင်း (Old St. Paul’s): ထိုစဉ်က လန်ဒန်မြို့၏ အထင်ကရ သင်္ကေတမှာ ဂေါသစ် (Gothic) လက်ရာဖြင့် ဆောက်ထားသော ရှေးဟောင်း စိန့်ပေါလ်ဘုရားကျောင်းကြီး ဖြစ်သည်။

---

အပိုင်း (၂) - ၁၆၆၆ ခုနှစ် လန်ဒန်မီးကြီး (The Great Fire)

၁၆၆၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၂) ရက် တနင်္ဂနွေနေ့မှ စက်တင်ဘာလ (၆) ရက် ကြာသပတေးနေ့အထိ လန်ဒန်မြို့လယ်တွင် အလွန်ပြင်းထန်သော မီးလောင်မှုကြီး ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လန်ဒန်၏ ဗိသုကာလက်ရာများကို အပြီးတိုင် ပြောင်းလဲစေခဲ့သော သမိုင်းဝင် ဘေးအန္တရာယ်ကြီး ဖြစ်သည်။

ပက်ဒင်းလမ်း (Pudding Lane) မှ မီးပွား

မီးသည် တနင်္ဂနွေနေ့ အစောပိုင်းတွင် သောမတ်စ် ဖာရီနာ (Thomas Farriner) ၏ ပေါင်မုန့်ဖုတ်ဖိုမှ စတင်ခဲ့သည်။ ဖာရီနာက သူ၏မီးဖိုကို သေချာငြှိမ်းသတ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသော်လည်း မီးပွားတခုက အနီးရှိ လောင်စာများကို ကူးစက်ရာမှ မီးစတင်လောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

မီးလောင်မှုကြီးမားရသည့် အကြောင်းရင်းများမှာ -

• ရာသီဥတု: နွေရာသီတခုလုံး ပူပြင်းခြောက်သွေ့ခဲ့သဖြင့် သစ်သားအိမ်များမှာ အလွန်ခြောက်သွေ့နေခြင်း။

• လေပြင်း: အရှေ့ဘက်မှ တိုက်ခတ်လာသော လေပြင်းက မီးတောက်များကို လမ်းကျဉ်းလေးများတလျှောက် ကူးစက်စေခြင်း။

• မြို့တော်ဝန်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်: မြို့တော်ဝန် သောမတ်စ် ဘလတ်ဝေါ့သ် (Thomas Bludworth) သည် အစပိုင်းတွင် မီးကို အထင်သေးခဲ့ပြီး လျော်ကြေးပေးရမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မီးတားလမ်း (Firebreak) ရအောင် အိမ်များကို ဖျက်ဆီးပစ်ရန် အမိန့်မပေးခဲ့ခြင်း။

ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ

လန်ဒန်မြို့၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် မီးထဲပါသွားခဲ့ပြီး ဆုံးရှုံးမှုများမှာ အံ့မခန်း ဖြစ်ခဲ့သည် -

• အိမ်ခြေ ၁၃,၂၀၀ ခန့် ပျက်စီးခြင်း။

• ဘုရားကျောင်းပေါင်း ၈၇ ကျောင်း မီးလောင်ခြင်း။

• စိန့်ပေါလ်ဘုရားကျောင်းကြီး တခုလုံး ပျက်စီးခြင်း။ (ခေါင်မိုးမှ ခဲများ အရည်ပျော်ကျပြီး လမ်းမပေါ်တွင် ခဲရည်မြစ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။)

• လူဦးရေ ၁ သိန်းခန့် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ ဖြစ်ခဲ့ရခြင်း။

မီးငြှိမ်းသတ်နိုင်ပုံ

အဓိကအချက် (၂) ချက်ကြောင့် မီးငြိမ်းသွားခဲ့သည် -

1. လေငြိမ်သွားခြင်း: အင်္ဂါနေ့ညတွင် တိုက်ခတ်နေသော လေပြင်းများ ရပ်တန့်သွားသည်။

2. ယမ်းကိုအသုံးပြုခြင်း: ဘုရင် ချားလ်စ် (၂) ၏ အမိန့်ဖြင့် ရေတပ်က ယမ်း (Gunpowder) ကို အသုံးပြု၍ အိမ်တန်းများကို ဖြိုချကာ မီးတားလမ်းများ ဖန်တီးခဲ့သဖြင့် မီးကူးစက်မှု ရပ်တန့်သွားသည်။

---

အပိုင်း (၃) - ယနေ့ခေတ် လန်ဒန် (မြို့တော်သစ်)

မီးလောင်ပြီးနောက် လန်ဒန်မြို့ကို စနစ်တကျ ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။

• အုတ်နှင့် ကျောက်: နောက်ပိုင်းတွင် သစ်သားအိမ်များ ဆောက်ခွင့် ပိတ်ပင်လိုက်ပြီး အုတ် သို့မဟုတ် ကျောက်ဖြင့်သာ ဆောက်ရန် စည်းကမ်းထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် လန်ဒန်သည် ယနေ့တိုင် အုတ်နီရောင်အဆောက်အအုံများဖြင့် ကျော်ကြားနေခြင်း ဖြစ်သည်။

• လမ်းများကို ချဲ့ထွင်ခြင်း: မီးကူးစက်ရန် ခက်ခဲစေရန် လမ်းများကို ယခင်ကထက် ပိုမိုကျယ်ဝန်းစွာ ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။

• ဗိသုကာလက်ရာသစ်: ဗိသုကာပညာရှင် ခရစ္စတိုဖာ ရင်း (Christopher Wren) သည် စိန့်ပေါလ်ဘုရားကျောင်းကို အမိုးခုံးပုံစံအသစ်ဖြင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ယနေ့တိုင် လန်ဒန်၏ အထင်ကရ ပြယုဂ် ဖြစ်နေသည်။

• မျက်မှောက်ခေတ် လန်ဒန်: ယခုအခါ လန်ဒန်တွင် ခေတ်မီမှန်စီ အဆောက်အအုံကြီးများစွာ (ဥပမာ - The Shard) ပေါ်ပေါက်လာသော်လည်း ၎င်းတို့ကို ရှေးဟောင်း စိန့်ပေါလ်ဘုရားကျောင်း၏ မြင်ကွင်းကို မကွယ်စေရဟူသော ဥပဒေဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားပါသည်။

ထူးခြားချက်: မီးလောင်မှုကြောင့် ကြွက်များ သေကျေကုန်သဖြင့် ၁၆၆၅ ခုနှစ်က ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပလိပ်ရောဂါ (The Great Plague) အမြစ်ပြတ်သွားသည်ဟု အချို့က ယူဆကြသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် မီးလောင်မှုမရှိသော နယ်မြေများတွင် ရောဂါမှာ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပါသည်။