အီရန် စစ် ပွဲ သုံးသပ်ချက် (ဧပြီလ ၂၄ ရက် ၂၀၂၆)

 

အီရန် စစ် ပွဲ သုံးသပ်ချက် 

ရုတ်တရက်တိုက်ခိုက်မှုမဟုတ်ဘဲ ဖြည်းဖြည်းချင်းဖိအားပေးခြင်း- အီရန်၊ အီရတ်နှင့် အမေရိကန်၏ မဟာဗျူဟာမြောက် ပထဝီနိုင်ငံရေး အလှည့်အပြောင်း

လက်ရှိ အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော အခြေအနေများကို ရိုးရှင်းသော အမြင်ဖြင့် ကြည့်မည်ဆိုလျှင် အီရန်သည် အထီးကျန်ဖြစ်နေပြီး ၎င်း၏မဟာမိတ်များ အားနည်းသွားကာ အာဏာစက်သည် အဇာဘိုင်ဂျန်ကဲ့သို့သော အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများဆီသို့ ကူးပြောင်းသွားပြီဟု ထင်မှတ်ဖွယ် ရှိပါသည်။ သို့သော် ပထဝီနိုင်ငံရေး၏ သဘောသဘာဝအရ လက်တွေ့ဘဝသည် ထိုထက်မက အလွှာပေါင်းစုံ ရှုပ်ထွေးနေပြီး လုံးဝဥဿုံ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေခြင်းမျိုးလည်း မဟုတ်ပေ။

ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့နေရသည်မှာ ပြတ်တောက်သွားသော ပိတ်ဆို့မှု (သို့မဟုတ်) အဆုံးအဖြတ်ပေးမည့် ပြိုကွဲမှုမျိုး မဟုတ်ပါ။ ၎င်းသည် ပိုမိုသိမ်မွေ့နက်နဲပြီး ထိရောက်သော "အလွှာပေါင်းစုံ ဖိအားပေးမှု" (Multi-layered Pressure Campaign) သာ ဖြစ်ပါသည်။ ယင်းသည် အီရန်ကို အလုံးစုံ ပြိုကွဲစေရန်ထက် ၎င်း၏ စွမ်းဆောင်ရည်များကို ကန့်သတ်ရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

၁။ အီရန်သည် ဖိအားအောက်တွင် ရှိသော်လည်း ချောင်ပိတ်မိနေခြင်း မဟုတ်ပါ

အီရန်သည် စီးပွားရေးနှင့် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ ပြင်းထန်သော ဖိအားများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်မှာ ငြင်းမရသော အချက်ဖြစ်ပါသည်။ ကမ္ဘာ့စွမ်းအင်ကုန်သွယ်ရေး၏ အဓိကသွေးကြောဖြစ်သော ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) တဝိုက်တွင် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးမှုများ ပြင်းထန်လာခြင်းသည် ရေနံတင်ပို့မှုအပေါ် အားကိုးနေရသည့် အီရန်အတွက် ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှု ဖြစ်ပါသည်။

သို့သော် အီရန်ကို "ပိတ်ဆို့ထားသည်" ဟု ယူဆလျှင် မှားပါလိမ့်မည်။ အီရန်သည် ဆယ်စုနှစ်များစွာအတွင်း ပိတ်ဆို့မှုများကြားက ရပ်တည်နိုင်သည့် ခံနိုင်ရည်ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါသည်။ အီရတ်၊ တူရကီနှင့် အလယ်အာရှကို ဖြတ်ကျော်သည့် "ကုန်းလမ်းစင်္ကြံများ" သည် ဆက်လက် လည်ပတ်နေဆဲ ဖြစ်သလို၊ တရားမဝင် ကွန်ရက်များနှင့် အရိပ်ကုန်သွယ်မှု (Shadow Trade) များကလည်း အသက်ရှူပေါက်များကို ဆက်လက် ပံ့ပိုးပေးနေပါသည်။ အီရန်သည် အားနည်းသွားသည်မှာ မှန်သော်လည်း အထီးကျန်ဖြစ်မသွားသေးပေ။

၂။ အဇာဘိုင်ဂျန်နှင့် ဒေသတွင်း အပြောင်းအလဲများအပေါ် အမြင်မှားခြင်း

ရေကြောင်းလမ်းကြောင်းများ မသေချာမရေရာ ဖြစ်လာချိန်တွင် အဇာဘိုင်ဂျန်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများသည် ကုန်းလမ်းကုန်သွယ်မှု၏ ဗဟိုချက်များအဖြစ် အကျိုးအမြတ် ရရှိလာသည်မှာ မှန်ပါသည်။ သို့သော် ဤအချက်ကို အလွန်အကျွံ အဓိပ္ပာယ်မကောက်သင့်ပါ။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားရှိ ရေနံတင်သင်္ဘောကြီးများ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်နိုင်စွမ်းနှင့် ထိရောက်မှုကို ကုန်းလမ်းကြောင်းများက အစားထိုးနိုင်စွမ်း မရှိပါ။ ပမာဏချင်း မယှဉ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဒေသတွင်းနိုင်ငံများ ရရှိသော အကျိုးအမြတ်သည် "အသွင်ပြောင်းခြင်း" (Transformation) မဟုတ်ဘဲ "တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာခြင်း" (Incremental gain) မျှသာ ဖြစ်ပါသည်။

၃။ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့မှု- ကန့်သတ်ခြင်းသာဖြစ်ပြီး ဖြတ်တောက်ခြင်းမဟုတ်

အီရန်၏ စီးပွားရေး ကျပ်တည်းသွားသည်နှင့် ၎င်း၏ စစ်ရေးစွမ်းရည်နှင့် မဟာမိတ်များပါ ပြိုလဲသွားမည်ဟု အများက ယူဆတတ်ကြသည်။ သို့သော် အီရန်၏ စစ်ရေးဂေဟစနစ်သည် ရေတို ငွေကြေးစီးဆင်းမှု တခုတည်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားခြင်း မဟုတ်ဘဲ အောက်ပါအချက်များအပေါ် အခြေခံထားပါသည်-

• အီရတ်နှင့် ဆီးရီးယားကို ဖြတ်ကျော်သည့် ရေရှည်တည်ဆောက်ထားသော ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များ။

• ခိုင်မာသော ပြည်တွင်း လက်နက်ထုတ်လုပ်မှု စွမ်းရည်။

• ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုကင်းသော (Decentralized) ကွန်ရက်များနှင့် အဆင်သင့်ရှိပြီးသား သိုလှောင်ရုံများ။

ငွေကြေးဖိအားများသည် လုပ်ငန်းများကို နှေးကွေးစေပြီး ကုန်ကျစရိတ် မြင့်တက်စေနိုင်သော်လည်း လုံးဝ ရပ်တန့်သွားအောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ပါ။ အထူးသဖြင့် အီရတ်ရှိ ပြည်သူ့စစ်များသည် နိုင်ငံရေးအရရော၊ အရင်းအမြစ်အရပါ နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်နေသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ခံနိုင်ရည်မှာ လျှော့တွက်၍ မရနိုင်ပါ။

၄။ အဓိက ဇာတ်လမ်း- အီရတ်ရှိ ဘဏ္ဍာရေးစစ်ပွဲ

အထင်ရှားဆုံး အပြောင်းအလဲမှာ စစ်မြေပြင်တွင် မဟုတ်ဘဲ "ဘဏ္ဍာရေးစနစ်" အတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အီရတ်သို့ အမေရိကန်ဒေါ်လာ တင်ပို့မှုကို ကန့်သတ်ရန် ဝါရှင်တန်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် အလွန်အရေးပါသော မဟာဗျူဟာ တခု ဖြစ်ပါသည်။

ဤကန့်သတ်ချက်၏ ပစ်မှတ်မှာ အီရတ်ကိုယ်တိုင်ထက် အီရတ်မှတစ်ဆင့် အီရန်နှင့် ၎င်း၏မဟာမိတ်များထံသို့ စီးဝင်နေသော "ဒေါ်လာ ငွေကြေးလမ်းကြောင်း" ကို ပိတ်ဆို့ရန် ဖြစ်ပါသည်။ ဤ "နောက်ဖေးတံခါး" ကို ပိတ်ခြင်းဖြင့် အီရန်၏ ဘဏ္ဍာရေး ဂေဟစနစ်ကို တိုက်ရိုက် ထိခိုက်စေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

၅။ ငွေကြေးနည်းသွားခြင်းသည် စစ်သွေးကြွမှု လျော့နည်းသွားခြင်းလား

ယုတ္တိဗေဒအရ ငွေကြေးစီးဆင်းမှု နည်းသွားလျှင် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှု လျော့ကျသွားမည်ဟု ထင်ရသော်လည်း လက်တွေ့တွင်မူ ပိုမို ရှုပ်ထွေးပါသည်။ စစ်သွေးကြွအဖွဲ့များသည် အီရတ်ဒေါ်လာ တခုတည်းကိုသာ မှီခိုနေခြင်း မဟုတ်ဘဲ-

• အီရန်၏ တိုက်ရိုက်ပံ့ပိုးမှု။

• ဒေသတွင်း ကိုယ်ပိုင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ။

• အီရတ်အစိုးရအတွင်းရှိ ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံရေး သြဇာများကို အသုံးချနေကြသည်။

ထို့ကြောင့် ရန်ပုံငွေ လျော့နည်းသွားခြင်းသည် လှုပ်ရှားမှုများ ချက်ချင်း ရပ်တန့်သွားခြင်းသို့ ဦးတည်မသွားဘဲ၊ အချို့ကိစ္စများတွင် မိမိတို့တည်ရှိမှုကို ပြသရန်အတွက် တင်းမာမှုများကို ပိုမိုမြှင့်တင်လာခြင်းမျိုးပင် ရှိလာနိုင်ပါသည်။

၆။ တဖြည်းဖြည်း တိုက်စားခြင်း မဟာဗျူဟာ (Strategy of Attrition)

အမေရိကန်၏ လက်ရှိဗျူဟာသည် တညတည်းနှင့် အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းရန် မဟုတ်ဘဲ ဘက်ပေါင်းစုံမှ "တဖြည်းဖြည်း တိုက်စားခြင်း" (Degradation) ဖြစ်ပါသည်။

• ရေကြောင်း: အဓိက သင်္ဘောလမ်းကြောင်းများတွင် အန္တရာယ်နှင့် ကန့်သတ်ချက်များ တိုးမြှင့်ခြင်း။

• ကုန်းကြောင်း: မြေယာစင်္ကြံများကို စောင့်ကြည့် လွှမ်းမိုးခြင်း။

• ဘဏ္ဍာရေး: ဒေါ်လာနှင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်လုပ်ငန်းစနစ်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ကန့်သတ်ခြင်း။

ဤဗျူဟာသည် ငွေပေးငွေယူတိုင်းကို ခက်ခဲစေရန်၊ ပို့ဆောင်မှုတိုင်းကို အန္တရာယ်များစေရန်နှင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ကွန်ရက်များကို အားနည်းသွားစေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

နိဂုံး- ဖြည်းဖြည်းချင်း ညှစ်ထုတ်ခြင်း (The Slow Squeeze)

လက်ရှိ အခြေအနေကို အနီးစပ်ဆုံး အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရလျှင် ၎င်းသည် "ပိတ်ဆို့ခြင်း" (Blockade) မဟုတ်ဘဲ "ဖြည်းဖြည်းချင်း ညှစ်ထုတ်ခြင်း" (The Slow Squeeze) သာ ဖြစ်ပါသည်။

အီရန်သည် လုံးဝ ပြတ်တောက်သွားခြင်း မဟုတ်ဘဲ ကန့်သတ်ခံထားရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ စစ်ရေးစွမ်းရည်များမှာလည်း ဖျက်သိမ်းခံရခြင်း မဟုတ်ဘဲ ဖိအားပေးခံနေရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤဖြစ်စဉ်တွင် စစ်ရေးထက် "ဘဏ္ဍာရေးစနစ်" သည် ပိုမိုအားကောင်းသော လက်နက် တခုအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာပါသည်။ ယင်း၏ ရလဒ်သည် ချက်ချင်း ထင်ရှားမည် မဟုတ်သော်လည်း အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဒေသတွင်း မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုများနှင့် စွမ်းဆောင်ရည်များကို အခြားသော စစ်ရေးဖြစ်ရပ်များထက် ပိုမို ပြောင်းလဲသွားစေမည် ဖြစ်ပါသည်။