အမြင်ဆောင်းပါး — အီရန်စစ်ပွဲက စီးပွားရေး စံနစ် ကို ရုတ်တရက် ထိုးနှက်မှု တခုသာဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်ဝမ်စစ်ပွဲဆိုရင် စီးပွားရေး စံနစ် စနစ်တခုလုံးပြိုကွဲနိုင်သည်

 

အမြင်ဆောင်းပါး — အီရန်စစ်ပွဲက စီးပွားရေး စံနစ် ကို ရုတ်တရက် ထိုးနှက်မှု တခုသာဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်ဝမ်စစ်ပွဲဆိုရင်  စီးပွားရေး စံနစ် စနစ်တခုလုံးပြိုကွဲနိုင်သည်

အီရန်နှင့်ပတ်သက်သော ယခုအချိန်က တင်းမာမှုများနှင့် စစ်ပွဲများကို ကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘာ့စနစ်ဟာ ဘယ်လောက်ပဲ ချိတ်ဆက်နေသော်လည်း ဘယ်လောက်နာလန်ထူလွယ်တယ်ဆိုတာကို ထင်ရှားစွာ ပြသနေပါတယ်။ ဒေသအတွင်းသာ အဓိကဖြစ်ပွားနေတဲ့ စစ်ပွဲတခုတောင်မှ ဆီဈေးတက်ခြင်း၊ ဈေးကွက်မတည်ငြိမ်ခြင်း၊ ကမ္ဘာတဝှမ်းရှိ လူများ၏ နေ့စဉ်ဘဝအထိ သက်ရောက်မှုရှိနေပါတယ်။ ဒီဟာက ဒီနေ့ခေတ်မှာ စစ်ပွဲဆိုတာ ဒေသအတွင်းမှာပဲ နေတတ်တာ မဟုတ်တော့ဘူးဆိုတာကို သတိပေးနေပါတယ်။

ဒါပေမယ့် အီရန်စစ်ပွဲကို “အတုခတ် (shock)” လို့ခေါ်ရမယ်ဆိုရင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့်ပတ်သက်သော စစ်ပွဲကတော့ အဲဒီထက် ပိုပြီး ပြင်းထန်တဲ့ “စနစ်ပျက်စီးမှု (system collapse)” တခု ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

အဓိက ကွာခြားချက်က ဘာတွေကို ထိခိုက်စေသလဲဆိုတာမှာ စတင်ပါတယ်။ အီရန်ကိစ္စမှာတော့ ကမ္ဘာကြီးက စိုးရိမ်တာဟာ ဆီနဲ့ ဓာတ်ငွေ့လို စွမ်းအင်အရင်းအမြစ်တွေပါ။ ဆီဈေးတက်လာတာနဲ့အမျှ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကုန်ကျစရိတ်တက်၊ ဈေးနှုန်းတွေတက်ပြီး စီးပွားရေး မတည်ငြိမ်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ ဒါတွေဟာ ပြင်းထန်ပေမယ့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအတွက်တော့ ယခင်ကလည်း ကြုံတွေ့ဖူးတဲ့ ပြဿနာမျိုးတွေပါပဲ။

ဒါပေမယ့် ထိုင်ဝမ်ကတော့ အဲဒီထက် ပိုပြီး အခြေခံကျတဲ့ နေရာတခုမှာ ရှိနေပါတယ် — semiconductor (chip) ထုတ်လုပ်ရေးပါ။ ဒီ chip လေးတွေက စမတ်ဖုန်း၊ ကား၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာစက်ပစ္စည်းတွေ၊ စစ်ဘက်နည်းပညာတွေနဲ့ AI စနစ်တွေထိ အားလုံးကို အားဖြည့်ပေးနေပါတယ်။ ဆီဟာ ၂၀ရာစုရဲ့ အဓိကစွမ်းအင်ဖြစ်ခဲ့သလို၊ chip တွေကတော့ ၂၁ရာစုရဲ့ အသက်သွေးကြောလို ဖြစ်နေပါတယ်။

ထိုင်ဝမ်မှာ စစ်ပွဲဖြစ်ပြီး chip ထုတ်လုပ်မှုတွေ ရပ်တန့်သွားမယ်ဆိုရင်၊ ဈေးနှုန်းတက်ခြင်းအပြင် စက်မှုလုပ်ငန်းတခုလုံး ရပ်တန့်သွားနိုင်ပါတယ်။ ကမ္ဘာတဝှမ်းရှိ စက်ရုံတွေ ပိတ်သွားနိုင်တယ်၊ နည်းပညာတိုးတက်မှု နှေးကွေးသွားနိုင်တယ်၊ သာမန်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းတွေလည်း ရှားပါးသွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ ဈေးနှုန်းတက်ခြင်းမဟုတ်ပဲ စနစ်တခုလုံး ရပ်တန့်သွားနိုင်ခြင်းပါပဲ။

အခြားကွာခြားချက်တခုကတော့ စစ်ပွဲရဲ့ အတိုင်းအတာနဲ့ ပါဝင်နိုင်တဲ့ နိုင်ငံတွေပါ။ အီရန်စစ်ပွဲက ဒေသအတွင်းမှာသာ အဓိကဖြစ်ပေါ်နေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ထိုင်ဝမ်စစ်ပွဲကတော့ အမေရိကန်၊ တရုတ်၊ ဂျပန် စတဲ့ ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေ ပါဝင်လာနိုင်တဲ့ အခြေအနေရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် စစ်ပွဲဟာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာနိုင်ပြီး ထိန်းချုပ်ရခက်ခဲလာနိုင်ပါတယ်။

စီးပွားရေးဘက်ကလည်း ကွာခြားမှုကြီးမားပါတယ်။ အီရန်လို ဒေသဆိုင်ရာ စစ်ပွဲတွေကတောင် ဘီလီယံများစွာ၊ ထရီလီယံအထိ ကုန်ကျစရိတ်ရှိနေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ထိုင်ဝမ်စစ်ပွဲကတော့ ဒီထက်ပိုပြီး ကြီးမားနိုင်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းတွေ ပိတ်ဆို့သွားနိုင်ပြီး တရုတ်လို စီးပွားရေးအင်အားကြီးနိုင်ငံတခုကိုလည်း စနစ်တကျ အရေးယူပိတ်ပင်မှုတွေ ပြုလုပ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ နှစ်ရှည်အကျိုးဆက်တွေ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

အရေးအကြီးဆုံးကတော့ အီရန်စစ်ပွဲဟာ သတိပေးချက်တခုပါ။ ဒီစစ်ပွဲက supply chain တွေ ဘယ်လောက်မြန်မြန် ပိတ်ဆို့သွားနိုင်တယ်၊ ဈေးနှုန်းတွေ ဘယ်လောက်မြန်မြန်တက်နိုင်တယ်၊ နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုတွေ လူတယောက်ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝထဲကို ဘယ်လောက်ထိ ဝင်ရောက်လာနိုင်တယ်ဆိုတာကို ပြသနေပါတယ်။

ဒါကြောင့် ထိုင်ဝမ်အကြောင်းကို စဉ်းစားတဲ့အခါ “ဘယ်သူအနိုင်ရမလဲ” ဆိုတာထက် “ကမ္ဘာကြီးအတွက် ဘာဖြစ်မလဲ” ဆိုတာကို ပိုပြီး စဉ်းစားသင့်ပါတယ်။

နောက်ဆုံးမှာ စစ်ပွဲတခုရဲ့ စရိတ်ဟာ မြေပြင်ပိုင်ဆိုင်မှုအတွက် မဟုတ်ပဲ ကမ္ဘာတဝှမ်း လူသားဘဝတွေအပေါ် ဘယ်လောက်သက်ရောက်သလဲဆိုတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီအမြင်နဲ့ကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ အီရန်က သတိပေးချက်တခုသာဖြစ်ပြီး ထိုင်ဝမ်ကတော့ စနစ်တခုလုံးကို ပြိုကွဲစေနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်တခု ဖြစ်ပါတယ်။